माणसे जोडणारे नेतृत्व : कै. शिवाजीराव कदम दादांना प्रथम पुण्यस्मरणदिनी आदरांजली

आज, ७ ऑक्टोबर. आमचे आधारस्तंभ, प्रेमळ आणि आदरणीय व्यक्तिमत्त्व कै. शिवाजीराव कदम दादा यांचा प्रथम पुण्यस्मरण दिन. एक वर्ष कसे निघून गेले, हे कळलेही नाही. काळ पुढे सरकला असला तरी दादांच्या आठवणी मात्र आजही तितक्याच जिवंत आहेत. ते आजही आपल्यातच आहेत, आपल्याशी संवाद साधत आहेत, आपल्याला मार्गदर्शन करत आहेत, अशी भावना मनात निर्माण होते.

अशोक पाटील,
गगनगिरी हाउसिंग सोसायटी, भोसलेवाडी

कोल्हापूर शहराच्या सार्वजनिक, सामाजिक, राजकीय आणि सहकार क्षेत्रात आपल्या कार्याची स्वतंत्र छाप उमटविणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणून शिवाजीराव कदम दादांची ओळख होती. विविध क्षेत्रांत काम करताना त्यांनी केवळ पद भूषविले नाही, तर त्या पदाला आपल्या कार्यातून अर्थ प्राप्त करून दिला. सहकार क्षेत्रात काम करताना त्यांनी शिस्त, पारदर्शकता आणि सर्वसामान्यांच्या हिताला महत्त्व दिले. शेतकरी संघ असो किंवा कोल्हापूर अर्बन को-ऑपरेटिव्ह बँक, प्रत्येक ठिकाणी त्यांनी आपल्या कार्यपद्धतीचा ठसा उमटविला.

कोल्हापूर महानगरपालिकेत अनेक वर्षे नगरसेवक म्हणून काम करताना तसेच महापौरपदाची जबाबदारी सांभाळताना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील साधेपणा कधीही कमी झाला नाही. मोठे पद मिळाले म्हणून त्यांना अहंकाराचा स्पर्श झाला नाही. उलट, पदापेक्षा माणूस आणि माणसांशी असलेले नाते त्यांनी अधिक महत्त्वाचे मानले.

त्यांचा स्वभाव मनमिळाऊ होता. त्यामुळे विविध राजकीय पक्षांचे नगरसेवक, महानगरपालिका प्रशासनातील अधिकारी-कर्मचारी आणि अगदी स्वच्छता कर्मचाऱ्यांपर्यंत सर्वांशी त्यांचे जिव्हाळ्याचे संबंध होते. पदाच्या उंचीपेक्षा माणुसकीची उंची जपणारे हे व्यक्तिमत्त्व म्हणूनच आजही अनेकांच्या स्मरणात आहे.

दादांच्या कार्यातील आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांची आर्थिक शिस्त.श्री गणेश नागरी सहकारी पतसंस्थेची स्थापना करताना तसेच आर्थिक संस्थांमध्ये काम करताना त्यांनी संस्थेच्या हिताला आणि सर्वसामान्यांच्या गरजांना प्राधान्य दिले. वैयक्तिक स्वार्थापेक्षा समाजातील गरजू व्यक्तींना आर्थिक आधार कसा मिळेल, त्यांच्या अडचणी कशा दूर होतील, याचा त्यांनी सातत्याने विचार केला. अनेक कुटुंबांना आर्थिक स्थैर्य मिळवून देण्यात त्यांच्या कार्याचा मोलाचा वाटा राहिला.

कदमवाडी आणि भोसलेवाडी परिसराशी त्यांचे विशेष नाते होते. एकेकाळी ग्रामीण स्वरूप असलेल्या या भागात अनेक नागरी सुविधांचा अभाव होता. मात्र, परिसराच्या विकासासाठी त्यांनी सातत्याने पाठपुरावा केला. नागरिकांच्या मूलभूत गरजा, नागरी सुविधा आणि परिसराच्या विकासासाठी त्यांनी घेतलेली वैयक्तिक मेहनत येथील नागरिक कधीही विसरू शकणार नाहीत.

श्री गणेश नागरी सहकारी पतसंस्थेच्या माध्यमातून केवळ आपल्या परिसरातीलच नव्हे, तर शहरातील अनेक गरजू कुटुंबांना आर्थिक आधार देण्याचे काम झाले. संस्थेच्या माध्यमातून सामान्य माणसाला उभे करण्याचा दादांचा प्रयत्न त्यांच्या सामाजिक बांधिलकीचे दर्शन घडवणारा होता.

दादांच्या निधनानंतर त्यांच्या अंत्यदर्शनासाठी राजकीय, सामाजिक आणि सहकार क्षेत्रातील अनेक मान्यवर उपस्थित राहिले. आमदार, खासदार, मंत्री, विविध सहकारी संस्थांचे पदाधिकारी, साखर कारखान्यांचे चेअरमन तसेच विविध स्थानिक स्वराज्य संस्थांतील पदाधिकाऱ्यांची मोठी उपस्थिती होती. त्यांच्या निधनानंतर उमटलेली ही जनभावना त्यांच्या आयुष्यभराच्या कार्याची आणि त्यांनी जपलेल्या माणसांच्या नात्यांची साक्ष देणारी होती.

दादांनी आयुष्यभर माणसे जोडली. पदे आली आणि गेली, जबाबदाऱ्या बदलल्या; मात्र माणसांशी असलेले त्यांचे नाते कधी बदलले नाही. उच्च विचार, त्याला साजेसा आचार, साधेपणा, शिस्त, सामाजिक बांधिलकी आणि माणुसकीची जपणूक ही त्यांच्या जीवनाची खरी ओळख होती.

आज त्यांच्या प्रथम पुण्यस्मरणदिनी त्यांच्या स्मृतींना अभिवादन करताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते—एखाद्या व्यक्तीचे पद किंवा अधिकार संपतो; पण त्याने माणसांच्या मनात निर्माण केलेला आदर आणि जिव्हाळा कधीच संपत नाही. दादांनी आपल्या आचार-विचारांतून जे संस्कार दिले, जी माणुसकी जपली आणि समाजासाठी काम करण्याची जी प्रेरणा दिली, ती पुढे नेणे हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.

कै. शिवाजीराव कदम दादांचे विचार, संस्कार आणि कार्याची परंपरा आपण सर्वांनी जपावी, हीच त्यांच्या प्रथम पुण्यस्मरणदिनी मनापासूनची भावना.