वेगळी वाट चोखाळणारी नवदुर्गा..! – सोनाली पाटमासे

ओळख: वेगळी वाट चोखाळणाऱ्या नवदुर्गांची..!..६

पतीने साथ सोडल्यानंतर दोन मुलांच्या भविष्याची जबाबदारी खांद्यावर घेत सोनाली पाटमासे यांनी संघर्षाला सामर्थ्यात बदलले. केटरिंग, रिक्षा, टेम्पो आणि चहाची टपरी अशा विविध कामांतून संसाराचा गाडा हाकत त्यांनी एसटी बसचालक होण्याचे स्वप्न साकार केले. एवढ्यावरच न थांबता जलतरण आणि मॅरेथॉन स्पर्धांमध्ये सुवर्ण, रौप्य व कांस्यपदकांची कमाई करत स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून जिद्द, कष्ट आणि आत्मविश्वासाच्या बळावर भरारी घेणाऱ्या सोनाली पाटमासे म्हणजे संघर्षातून घडलेली आधुनिक दुर्गाच!

ॲड. शैलजा मोळक
लेखक, कवी, संपादक, प्रकाशक
अध्यक्ष, शिवस्फूर्ती प्रतिष्ठान पुणे
मो. 9823627244

महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळामधे एक बस चालवणारी नागपुरस्थित महिला चालक सोनाली पाटमासे आज विदर्भात सर्वांनाच माहीत आहे. मलकापूर आगार ,बुलढाणा विभागात तिची ड्युटी असते. काही महिलांच्या पाचवीलाच संघर्ष पुजलेला असतो पण त्या महिला फिनिक्स पक्षाप्रमाणे पुन्हा भरारी घेत आकाशाला गवसणी घालतात. सोनाली आज जलतरणपटू म्हणून ओळखली जाते. State level स्पर्धेत गोल्ड, सिल्व्हर, ब्रांझ तसेच national level ला सुद्धा गोल्ड,सिल्व्हर, ब्रांझ असे मेडल्स तिने मिळवले तसेच मुंबई गेट वे ऑफ इंडिया येथे ५ कि.मीटर अंतर पोहून सागरी जलतरण स्पर्धेत सुद्धा तिने सिल्व्हर मेडल आणि मालवण, सिंधुदुर्ग जिल्हा येथे ३ कि मीटर अंतर पोहून ब्रांझ मेडल पटकावलं. मॅरेथॉन स्पर्धेत ३ व ५ कि. मी. रनिंग, ३ व ६ कि. मी. वॅाकिंग, यात सुध्दा गोल्ड मेडल पटकावलं आहे.

अतिशय गरीब घरात जन्म. ४ बहिणी. वडील मजुरी काम करायचे. आईची पोलिस भरती झाली होती. पण मुलगी झाल्यावर सांभाळायला कोणी नसल्याने नोकरी सोडावी लागली. मित्रांसोबत वडील दारूच्या आहारी गेले. त्यामुळे आईने मुलींची लग्ने लवकर केली. सोनालीचे लग्न वयाच्या १६ व्या वर्षी ९ वी पर्यंतचे शिक्षण झाले की २००४ मध्ये झाले. १ मुलगी व १ मुलगा झाला. घरचे नीट चालू होते. पण अचानक तिचा नवराही दारूच्या आहारी जाऊ लागला, सोनाली मुलांसाठी घराबाहेर पडून भरपूर कष्ट करत होती त्यामुळे त्याला संशयाने घेरले आणि २००९ ला तिचे जीवन विस्कळीत झाले, नवरा तिला सोडून गेला पण तिने हार मानली नाही. परमेश्वरावर विश्वास ठेवत आयुष्य एकदाच मिळालेली देणगी आहे असे म्हणत जगण्याचा प्रयत्न केला. आयुष्यात खूप कठीण आणि अवघड परिस्थितीतून बाहेर येऊन मुलांसाठी तिने केटरिंगचे काम सुरु केले. स्वयंपाकाच्या बायकांना ने -आण करण्यासाठी तिने एक रिक्षा भाड्याने घेतली.

एक दिवस भाजी मार्केटला गेल्यावर तिथे भरपूर गाड्या पाहून तिच्या मनात विचार आला की, आपल्याला सकाळी पाच वाजता वेळ असतो तर त्यावेळेस आपण सुद्धा एक गाडी भाड्याने घेऊन मार्केटमध्ये लावू शकतो. आईच्या मैत्रीणीची गाडी तिने भाड्याने घेतली आणि ती सकाळी मार्केटमध्ये लावू लागली. भाजीवाल्यांचा माल त्यांच्या जागी पोहोचवायचा. तिची गाडी चांगली चालू लागली. तिथले पुरुष बोलू लागले की तुमच्यामुळे आमच्या गाडीचा धंदा बंद होऊ लागला. ते ऐकून तिने ते बंद करून स्वतःच्या हक्काची छोटीशी चहा नाश्त्याची टपरी सुरू केली. अचानक एक दिवस मुलीची तब्येत बिघडल्याने ती दुकानात जाऊ शकली नाही तेव्हा नागपूर महानगरपालिकेने तिची टपरी जप्त केली. मग तिने पुन्हा एक रिक्षा भाड्याने घेऊन थोडेफार पैसे गोळा केले काही पैसे आई-वडिलांकडून उधार घेतले आणि एक फोर व्हीलर व्हॅन हप्त्यावर घेतली. शाळेच्या मुलांची ने- आण सुरु केली. पुन्हा सुरळीत होऊ लागले. एक संपलं की एक सुरुच होते पण तिला काहीतरी वेगळं करायचं होतं.

शिक्षणाची जिद्द तिला शांत बसू देत नव्हती. २०१३ मध्ये १० वी पास होऊन ती होमगार्डमधे भरती झाली. पण तिला आपण पोलीस भरती व्हायचे होते पण तिचे शिक्षण बारावी पूर्ण नव्हते म्हणून तिने जवाहर नाईट कॉलेजमध्ये १२ वी ला प्रवेश घेतला, बारावी पास झाली. त्यानंतर पोलीस भरतीसाठी प्रॅक्टिस करू लागली. भरतीचे फॉर्म भरायचे पण एक दोन मार्काने मागे राहायची पण तिने हिंमत हरायची नाही हे मनात पक्के केले होते. त्यासोबतच २०१३ मध्ये डॉ. पंजाबराव देशमुख नाईट कॉलेज मधून प्रवेश घेऊन २०१५ मध्ये बी.ए. झाली. पोस्टातील नोकरीसाठीही फॉर्म भरले पण सिलेक्शन झाले नाही. विमनस्क अवस्थेत एकदा २०१८ मध्ये अंबाझरी तलाव येथे ती जाऊन बसली. तिथे काही लोकांना स्विमिंग करताना बघून तिला वाटले आपण काहीतरी असेच वेगळे करून दाखवावे. जेणेकरून आपलं नाव मोठं होईल आपल्याला वेगळी दिशा भेटेल आणि २०१८ मध्ये तिने स्विमिंग चालू केले. त्यासोबतच तिने ट्रान्सपोर्ट लायसन व वाहकाचा बॅच काढून ठेवला होता. २०१९ मध्ये महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाची भरती निघाली आणि तिने तो फॉर्म भरला.

पण तिचे लक्ष पोलीस भरतीकडे होते. जेव्हा राष्ट्रीय परिवहन महामंडळाचे पेपर होते तेव्हा ती पेपरला सुद्धा जात नव्हती पण तिच्या एका नातेवाईकाने तिला आग्रह केला की तू हे करू शकते तू पास होऊ शकते आणि त्यात तिचा नंबर लागला. परिवहन महामंडळात तिचं सिलेक्शन झालं आणि ट्रेनिंगला सुरुवात झाली. ‘काही वेळा ट्रेनिंग मधेच सोडून द्यावे असा विचार मनात आला पण कित्येकदा परिस्थिती तुमच्या हातात नसते.’ सोनाली सांगत होती, ‘एकदा मी हताश होऊन क्लासमध्ये बसले होते, मॅडम आल्या व त्यांनी मला विचारलं काय झाले ? मी त्यांना सांगितलं मला दोन मुलं आहेत आणि माझ्या घराचा सांभाळ माझ्यावर डिपेंड आहे. त्यामुळे हे ट्रेनिंग करणे मला शक्य होत नाहीए. मॅडमने मला धीर देत सांगितले की तू तुझे ट्रेनिंग पूर्ण कर. नागपूर विभागात ट्रान्सफर करून घे . आणि ट्रेनिंग ट्रान्सफर करण्यासाठी अर्ज दिला. अवघ्या तीन दिवसात माझं ट्रेनिंग नागपूर येथे ट्रान्सफर झाले. मी ते पूर्ण केले. सोबत होमगार्डच्या ड्युटीपण केल्या. मी माझ्या स्वप्नांना हवा देत होते. मी थांबायचं नाही असं ठरवलं होतं.’

सोनाली दोन मुलांच्या भविष्यासाठी कशाचाही विचार न करता ट्रेनिंग, होमगार्ड नोकरी, टेम्पो चालवणे, रिक्षाने मुलं शाळेत सोडणे, चहाची टपरी, काही दिवस केटरिंग आणि स्विमिंगची प्रॅक्टिस असे सारं करत करत पुढे जात होती. तिने २०१८ मध्ये पहिली जलतरण स्पर्धा गोंदिया मध्ये संपन्न केली. त्यात दोन सुवर्णपदक तर एक कांस्य पदक प्राप्त केले. तिची सुरुवात तर छान झाली. तिचा आत्मविश्वास वाढत गेला. फक्त ६ महिन्याच्या प्रॅक्टिसमध्ये मालवण, सिंधुदुर्ग जिल्हा समुद्रात पहिल्यांदा तीन किलोमीटर स्पर्धेत तिने सहभाग घेतला‌. तिच्या सरांनी तिला सांगितलं होतं की, समुद्रात पोहताना जर तुला शक्य झाले नाही तर वर हात दाखवायचा, रेस्क्यूची टिम तुला उचलून घेतील. स्वतःवर जबरदस्ती करू नको कारण तुझा हा पहिलाच अनुभव आहे. ‘दोन कि.मी. स्विमिंग पार केल्यानंतर मी प्रचंड थकलेली असताना समोर दोन मुलं व त्यांचे भविष्य मला दिसत असल्याने मी ती स्पर्धा मधेच सोडली नाही’ असे सोनाली सांगते. याही स्पर्धेत तिने कांस्यपदक मिळवले .

पोलिस व्हायचे स्वप्न जरी मागे पडले तरीही आज तिला स्वतःला महिला चालक असल्याचा अभिमान आहे. लोहार समाजातील ती पहिली महिला ड्रायव्हर असल्याने तिला ४ वेळा समाज भूषण पुरस्कार देऊन गौरवले. आतापर्यंत राज्यस्तरीय बसव पुरस्कार, महाराष्ट्र गौरव पुरस्कार, नॅशनल आयकॉन अवॉर्ड, राष्ट्रीय भारत भूषण पुरस्कार, नेताजी सुभाषचंद्र बोस जीवनगौरव पुरस्कार, इंडियन सोशल स्टार प्राईड ॲवॅार्ड, राजमाता जिजाऊ पुरस्कार आणि भारत भूषण पुरस्कार असे अनेक पुरस्कार प्राप्त झाले आहेत.

प्रामाणिकपणे कष्ट करत सोनाली मुलांना घडवत होती. तिची मुलगी आता बी.ए. फायनलला आहे. ती स्टेट व नॅशनल ज्युडो, कुस्ती, एम.एम.ए. व स्विमिंगमध्ये गोल्ड मेडलिस्ट आहे. मुलगा बारावीमध्ये आहे. तो पण ज्युडो, कुस्ती, कुरास व स्विमिंग यामध्ये गोल्ड मेडलिस्ट आहे. अशा या धाडसी, कष्टाळू, पुरूषांची मक्तेदारी असलेल्या बसचालक क्षेत्रात कार्यरत राहून आपले स्विमिंगचे पॅशन जपत अनेक मेडल्स मिळवणाऱ्या हरहुन्नरी, संघर्षकन्या, आधुनिक दुर्गा सोनालीताईंना मानाचा मुजरा..!!

सोनाली पाटमासे- 73500 52990