वेगळी वाट चोखाळणारी नवदुर्गा..!  – सुलभा क्षीरसागर

डॉक्टर होण्याचे स्वप्न परिस्थितीमुळे अपुरे राहिले; पण आयुष्याने दिलेल्या संकटांपुढे हार न मानता सुलभा क्षीरसागर यांनी समाजसेवेचा वसा जपला. नगरसेविका म्हणून मिळालेल्या पदाचा उपयोग गोरगरीब, वंचित महिला आणि मुलांच्या सक्षमीकरणासाठी करताना त्यांनी अनेक महिलांना स्वावलंबनाची वाट दाखवली. पतीच्या निधनाचे दुःख, आर्थिक संकटे आणि स्वतःच्या आरोग्याच्या आव्हानांवर मात करून आजही समुपदेशक, प्रशिक्षक आणि वक्त्या म्हणून कार्यरत असलेल्या सुलभाताई म्हणजे जिद्द, धैर्य आणि सेवाभावाचा जागता आदर्श!

ॲड. शैलजा मोळक
लेखक, कवी, संपादक, प्रकाशक
अध्यक्ष, शिवस्फूर्ती प्रतिष्ठान पुणे
मो. 9823627244

ओळख: वेगळी वाट चोखाळणाऱ्या नवदुर्गांची..!..३

जन्मभूमी व कर्मभूमी येरवडा असणाऱ्या पुणे मनपाच्या माजी नगरसेविका सुलभा क्षीरसागर यांनी मनपा शाळेतून ११ वी व नौरोसजी वाडिया कॅालेजातून बी. ए. केले. ज्या भागात ताई लहानाच्या मोठ्या झाल्या तेथे शिक्षणाचा अभाव, व्यसनाधीनता, गुंडाराज अशी परिस्थिती होती. सभोवताल व मुलींना असलेली बंधने यामुळे ताईंची डॅाक्टर व्हायची इच्छा असतानाही शक्य झाले नाही. ताईंचे वडील टेलरिंग काम करायचे. पण त्यांच्या घरात शैक्षणिक वारसा होता. त्यामुळे त्यांचे काका व आत्या उच्चशिक्षित होते. ताईंनी आईला सुध्दा अक्षर आंदोलनाच्या काळात लिहा- वाचायला शिकवले.

तेव्हा लग्न लवकर व्हायची. पण ताईंचे लग्न हे आईच्या गर्भातच सन १९५९ साली त्यांच्या आत्याने मुलगी झाली की, सून करून घेणार हे ठरले होते. त्यानुसार १९७८ साली ताईंचा विवाह फॅारेस्ट ॲाफिसर अनिल क्षीरसागर यांचेशी झाला. सासरीसुध्दा शैक्षणिक वारसा होता. पतीची आत्या शिक्षित होती. सासरेसुध्दा पासपोर्ट ॲाफिसर होते. लग्नानंतर ताईंनी सततच्या बदलीच्या ठिकाणी शिवणक्लास, इतर हॅाबी क्लास, कुकिंग क्लास, ब्युटी पार्लर, होम सायन्स केले. आवडीचे जे जे, ते ते ताई शिकत राहिल्या. आज ताईंनी ५४ कला आत्मसात केल्या आहेत. तसेच त्या विविध १० विषयांवर वक्ता म्हणून बोलत आहेत.

सन २००२ साली डहाणूला पतीची बदली झाली असताना मुलांच्या शिक्षणासाठी ताई पुण्यात स्थिरावल्या. तेव्हा पुणे मनपा निवडणुका जाहीर झाल्याने व ताईंचा भाऊ कॅाग्रेसचे काम करत असल्याने महिला वॅार्ड आरक्षित झाल्याने ताईंना पक्षाने संधी दिली. वास्तविक राजकारणात आजिबात रस नसताना त्या सर्वाधिक मताधिक्याने निवडून आल्या. महिला व युवकांसाठी त्यांना काम करायचे असल्याने त्यांनी स्वेच्छेने महिला व बालकल्याण समिती घेतली.

पतीला डहाणूला विहिरीत पडलेल्या वाघाला काढायची ड्युटी आल्याने व तेथे प्रचंड उन्हाळा असल्याने त्यांच्या पतीला हार्टॲटॅक आला. सारे घर आनंदात असताना ताईंवर दुःखाचा डोंगर कोसळला. पतीचे निधन झाले तेव्हाच त्यांच्यावर नगरसेविकेची जबाबदारी आल्याने त्यांच्या नणंदेने त्यांना धीर दिला व काढलेली सौभाग्यलेणी पुन्हा अंगावर चढली. त्यानंतर ताईंनी मागे वळून पाहिले नाही. गेली २५ वर्ष ताईंनी राजकीय व सामाजिक कामात झोकून दिले. राजकीय पदाचा वापर ताईंनी कायम सामाजिक कामासाठीच केला. अतिशय प्रामाणिक व निरपेक्षपणे त्यांनी काम केले व आजही त्या राजकारण सोडूनही अथकपणे करत आहेत.

ताईंनी समाजातील गोरगरीब, उपेक्षित, वंचित, गरजू घटकांना प्रशिक्षित करणे, प्रबोधित करणे, त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे, पर्यावरण राखणे इ. कामे हाती घेतली. आजवर यशदा, रोटरी, लायन्स क्लब, पुणे मनपा, सखी मंच प्रभात अशा विविध संस्थांच्या मदतीने स्वयंसहायता गट, बचतगट, कागद-काच-पत्रा संघटना, विधवा, परितक्त्या, महिला कारागृहातील महिला, घरकाम करणाऱ्या महिला, मनपा शाळेतील मुले-मुली यांच्यासाठी आरोग्य शिबीर, व्यावसायिक प्रशिक्षण, खाद्यपदार्थ प्रशिक्षण, पालकांशी चर्चा व संवाद, वयात येताना असे विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले व आजही करत आहेत. महिलांसाठी बचतगट ही संकल्पना समजून सांगून येरवडा भागात त्यांनी बचतगट स्थापन केले. त्यांना विविध व्यावसायिक प्रशिक्षण दिले. यामुळे अनेक महिला उद्योजक बनल्या. एका मनपा शाळेत एक घटना घडली त्यामुळे पोलिसांच्या सहाय्याने सन २००५ मधे शाळांमधून ‘निर्भय अभियान’ सुरू केले.

ताईंच्या कामाचा झपाटा मोठा होता पण त्यांना मधुमेह झाला व त्यांची ॲन्जोप्लास्टी झाली. तरीही त्यावर मात करत त्या पुढे कार्यरत राहिल्या. वयाच्या साठीनंतरही त्या प्रचंड बिझी असतात. नगरसेविकेचा पिंड नसतानाही त्यांनी ५ वर्ष उत्तम कारकीर्द पार पाडली. त्या कायम समाजकारणाशी निगडीत राहिल्या. परंतु अचानक त्यांच्या मुलाचे ॲापरेशन झाले तेव्हा त्यांची आर्थिक स्थिती चांगली नसल्याने बरेच कर्ज झाले. नातेवाईकांचे कर्ज लवकर फेडू न शकल्याने त्यांची नाती दुरावली. त्यामुळे त्या डिप्रेशनमधे गेल्या. अशा परिस्थितीतूनही त्या काही औषधे समुपदेशन व मानसिक आरोग्य सल्ला घेऊन त्यातून बाहेर पडल्या. आज त्या पुणे मनपाचे विद्यार्थी व महिलांना विनामूल्य समुपदेशन करत आहेत.

महिलांसाठी आजही त्या प्रचंड काम करतात. त्या एक उत्तम समुपदेशक, प्रशिक्षक, वक्त्या आहेत. समाजाभिमुख अशा या व्यक्तिमत्त्वाचे मार्गदर्शन समाजातील गरीब, उपेक्षित, वंचित मुला- मुलींना मिळते आहे. माजी नगरसेविका असल्याचा कसलाही अभिनिवेष न बाळगता आपल्या दुःखाचे भांडवल न करता त्या आजही कार्यरत आहेत.

अशा कष्टाळू, प्रामाणिक, धाडसी, आपल्या दुःखाचे भांडवल न करता त्यावर मात करून आपली राजकीय व सामाजिक कार्याची दारे खुली करून गेली ३० वर्ष यशस्वी कारकिर्दीसाठी देणाऱ्या या आधुनिक नवदुर्गा सुलभाताईंना मानाचा मुजरा..!!

सुलभा क्षीरसागर – 7387713731