The Fascinating World of Insects: Exploring the Silk Industry | By Dhananjay Shaha
किटकांच्या दुनियेत – विविध किटकांची माहिती करून देणारी मालिका
यामध्ये आज रेशीम उद्योग…
लेखक – धनंजय शहा ( 94230 68807)
अभिवाचन – रसिका तुळजापूरकर
रेशीम हा अत्यंत आकर्षक, मृदू, चमकदार आणि देखणा वस्त्रप्रकार आहे. भारतात रेशीमाला “पावन वस्त्र” मानले जाते. सण-समारंभ, विवाहसोहळे, धार्मिक विधी यांच्यात रेशीम वस्त्रांना खास स्थान असते. रेशीम उद्योग हा भारतातील सर्वात जुने, नाजूक पण अत्यंत महत्त्वाचे आणि आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर उद्योग मानला जातो.
रेशीम हे रेशमी कीटकाच्या कोषापासून (cocoon) मिळणारे नैसर्गिक धागे आहेत. हे धागे वस्त्र बनवण्यासाठी वापरले जातात. रेशीम कीटकाला ‘बोमबिक्स मोरी’ (Bombyx Mori) असे वैज्ञानिक नाव आहे. रेशीम हा वनस्पतीजन्य नसून प्राणिजन्य नैसर्गिक धागा आहे.
रेशीमचा भारतातील इतिहास ५००० वर्षांहून अधिक पुरातन आहे. चिनी प्रवासी फाहियान आणि ह्यूएन त्संग यांच्या प्रवासवर्णनात भारतातील रेशीम व्यापाराचा उल्लेख आहे. कांचीपुरम, वाराणसी, मैसूर, धारवाड, पैठण ही रेशीम उत्पादनात प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत. रेशीम वस्त्र ही श्रीमंती, वैभव आणि सांस्कृतिक अभिमानाचे प्रतीक मानली गेली आहेत.
भारत हा चीननंतर जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा रेशीम उत्पादक देश आहे. भारतात चार प्रकारचे रेशीम तयार होतात:
रेशीम उद्योगात महिलांचा सहभाग ६० टक्क्यांहून अधिक आहे. विशेषतः विणकाम, रंगकाम आणि कोष प्रक्रियेत महिलांचा महत्त्वपूर्ण सहभाग आहे. त्यामुळे महिलांच्या स्वयंपूर्णतेसाठी आणि आर्थिक सक्षमीकरणासाठी रेशीम उद्योग हे एक प्रभावी साधन ठरते.
भारतातील रेशीम उद्योग नवीन तंत्रज्ञान, जैविक रेशीम उत्पादन, आणि डिजिटलीकरण यामुळे नव्या उंचीवर पोहोचू शकतो. रेशीम उत्पादनात सेंद्रिय (organic) व इको-फ्रेंडली दृष्टिकोन महत्त्वाचा ठरणार आहे. स्थानिक हस्तकला बाजार आणि निर्यात क्षेत्र यामध्ये मोठी वाढ होऊ शकते.
रेशीम उद्योग हा केवळ वस्त्रनिर्मितीचा व्यवसाय नाही, तर तो भारताच्या संस्कृतीचा, परंपरेचा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. याला प्रोत्साहन देणे, टिकवणे आणि आधुनिक करणे हे आपल्या देशाच्या आत्मनिर्भरतेसाठी आवश्यक आहे.
निवेदिता प्रतिष्ठानचे अध्यक्ष डॉ. प्रशांत परांजपे यांनी कोकणातील उपलब्ध गवताचा उपयोग मराठवाड्यातील दुष्काळग्रस्त जनावरांसाठी चारा…
https://www.youtube.com/shorts/opdAOIP8810?feature=share दुष्काळ जाहीर करून कोणते प्रश्न सुटले..?? हात जोडत तो म्हणाला, "साहेब, सोयाबीन करपली, मका…
भाषा हे वादाचे कारण नव्हे तर संवादाचे साधन - डॉ शरद गोरे तंजावरमधील सरफोजी (द्वितीय)…
स्टेटलाइन : मतदार यादी शुद्ध, अचूक आणि अद्ययावत करण्यासाठी सुरू झालेली विशेष गहन पुनरिक्षण प्रक्रिया…
प्रभा गणोरकर, रवी कोरडे यांना काळसेकर पुरस्कार प्रदान रवी कोरडे यांच्या कवितेची मुळे ग्रामीण जीवन,…
या ओवीत ज्ञानेश्वर माउलींनी श्रीरामाच्या पराक्रमातून धर्मरक्षणाचे एक शाश्वत तत्त्व उलगडले आहे. धर्म संकटात सापडला…