बर्फाच्या साम्राज्यातील रोमांचकारी सफर : देनाली नॅशनल पार्कचा अद्भुत अनुभव

अलास्काचं खास आकर्षण देनाली नॅशनल पार्क

एका भटक्याची डायरी
अमेरिकेच्या अलास्का राज्यातील Denali National Park हे निसर्गाचं विराट आणि थक्क करणारं रूप अनुभवण्याचं एक अद्वितीय ठिकाण आहे. उंचच उंच पर्वतरांगा, मुक्त संचार करणारी वन्यजीवसृष्टी आणि उणे ६० अंशांपर्यंत घसरलेलं तापमान—या सगळ्यांच्या संगमातून तयार झालेलं हे निसर्गरम्य विश्व प्रत्येक प्रवाशासाठी एक अविस्मरणीय अनुभव ठरतो. चार-पाच दिवसांच्या वास्तव्यात उलगडत जाणाऱ्या या अद्भुत सफरीत, प्रत्येक क्षण रोमांच आणि आश्चर्याने भरलेला आहे.

जयप्रकाश प्रधान, ज्येष्ठ पत्रकार आणि जगप्रवासी

अमेरिकेतील नाला नेशनल पार्क. पूर्वी हा अमेरिकेतील अलास्काचं एक मुख्य आकर्षण पार्क मॅकेनली पार्क म्हणून ओळखला जायचा. पण १९८० मध्ये त्याच्या सीमा वाढवण्यात आल्या व आता तो साठ लाख एकरांचा देनाली नॅशनल पार्क म्हणून ओळखला जातो. मी व जयंतीने या पार्कमध्ये चांगला चार-पाच दिवसांचा मुक्काम करून पार्कची जास्तीतजास्त वैशिष्ट्यं समजून घेण्याचा प्रयत्न केला.

जगातील सर्वात उंच शिखर कोणतं ? अर्थात् माउंट एव्हरेस्ट. पण पर्वताची उंची पायापासून मोजली तर देनाली नॅशनल पार्कमधील २०,३०० फुटांवरचं मॅकनली हे सर्वोच्च शिखर असल्याचं उत्तर अमेरिकेत मानण्यात येतं. मॅकेनलीच्या नयनरम्य पर्वतराजींमध्ये साडेचौदा हजार फुटांपेक्षा अधिक उंचीची ११ शिखरं आहेत. आणि २०,३०० फुटांवरच्या मॅकेनलीच्या या सर्वोच्च शिखराचं दर्शन आम्हाला आमच्या मॅकेनली व्हिलेज लॉजमधून अक्षरशः दररोज घडत होतं. या विस्तीर्ण पार्कमध्ये भटकंती कशी करायची याचे काही नियम आहेत. पहिल्या १५ मैलांपर्यंत खासगी वाहनांनी प्रवास करता येतो. पुढे शक्यतो पार्कच्या बसनेच प्रवास करण्याचा सल्ला दिला जातो. कोणतेही वाहन ३५ मैलांपेक्षा अधिक वेगाने चालविता येत नाही व याची कडक अंमलबजावणी केली जाते. येथे पार्कच्या बसेसमधून फिरण्याची उत्तम सोय आहे. ड्रायव्हर कम कॉमेंटेटरकडे दीर्घ पल्ल्याची दुर्बीण असल्याने जनावरांचे, पक्ष्यांचे मस्त दर्शन घडते व त्यांची छायाचित्रेही घेता येतात.

देनाली पार्कमध्ये सर्व प्रकारच्या अस्वलांचा मुक्त संचार असतो. रस्त्याच्या कडेला, ओढ्यांजवळ इतकंच काय पर्यटकांच्या चालण्याच्या ट्रॅकमध्येही ती मुक्काम ठोकतात. अर्थात अस्वल समोर दिसलं तर कधीही पळायचं नसतं. कारण अस्वल तासाला ५० किमीच्या वेगानं धावू शकतं. त्यामुळे थोडं मोठ्यानं बोलायचं आणि हळूहळू मागे जाऊ लागायचं. त्याचवेळी मोठमोठ्यानं काहीतरी बोलायचं, आवाज करायचे, दोन्ही हात वर करून हलवायचे. त्यामुळे समोरचा प्राणी आपल्यापेक्षा उंच आहे असं समजून अस्वल हल्ला करीत नाही. अर्थात् काही अस्वलं उभी राहिली तर त्यांची उंची सात-आठ फूटही असते.

नालीत अस्वलांच्या विविध जाती आढळतात. हिंस झिली अस्वल फार भयानक व जबरदस्त, अजस्र असतात. टॉकलॅट जातीची अस्वलं फार मोठी नसतात. त्यांचं वजन त्यामानाने कमी म्हणजे शंभर ते दीडशे किलो असतं. ती अन्य कुठेही दिसत नाहीत. ही अस्वलं बहुतांशी शाकाहारी असतात व त्यांचा रंग राखाडी असतो. ओढे, नाले यांच्या जवळची अस्वलं गलेलठ्ठ होतात कारण मासे हे त्यांचं मुख्य अन्न असतं. मासे पकडताना कोल्हा व अस्वल यांच्यातील मारामारीचे सुरेख चित्र जयंतीला टिपता आलं. शिकार घेऊन जात असलेला कोल्हा व आकर्षक शिंगांच्या दोन बुलची झुंजही पाहता आली. पांढरे शुभ्र माउंटन गोट्स डोंगरउतारावर बसलेले ठिकठिकाणी दिसून येतात. त्यांची शिंगं मोठी डौलदार व आकर्षक दिसतात. विस्तीर्ण पार्कमध्ये नानाविध प्रकारची जनावरं अक्षरशः मुक्तपणे फिरत असतात. देनाली पार्कच्या परिसरात १६० जातींचे पक्षी दिसतात आणि ४०० जातींची फुलं पाहायला मिळतात.

या नॅशनल पार्कमध्ये हिवाळ्यात कोणीही राहत नाही. मग ६० लाख एकराच्या या पार्कचं संरक्षण कोण करतं ? अलास्कातील हस्की जातीची कुत्री हे काम करतात. जगातील हे एकमेव उदाहरण असल्याचं सांगण्यात येतं. हिवाळ्यात पार्कमध्ये उणे ५० ते उणे ६० डिग्री तापमान निदान तीन-चार महिने राहतं. त्यामुळे सुमारे तीन हजार मैलांच्या परिसरात पार्कचे रेंजर्स या कुत्र्यांच्या गाड्यांमधून फिरून देखरेख करत असतात. या महिन्यात अतिधाडसी गिर्यारोहक इथे येतात. त्यांच्यासाठी बर्फ काढून मार्ग मोकळा करणे वगैरे कामंही ही हस्की कुत्री करतात. तीन गटात या कुत्र्यांची विभागणी करण्यात येते.

हिवाळ्याचे जवळजवळ पाच सहा महिने बंद असलेल्या देनाली नॅशनल पार्कमध्ये एप्रिल महिन्यापासून हालचालींना सुरुवात होते. पार्कमधील रस्त्यांवर चार- पाच फूट उंचीचे बर्फ साचलेले असते. एप्रिल महिन्याच्या सुरुवातीपासून त्याची युद्धपातळीवर साफसफाई करून पर्यटकांना फिरण्यासाठी रस्ते खुले करण्यात येतात. आम्ही एप्रिलच्या मध्यास पार्कमध्ये येणाऱ्या पहिल्या प्रवाशांमध्ये होतो. तेव्हा रस्ते इतके उत्तम स्थितीत होते की अवघ्या पंधरा दिवसांपूर्वी त्यांच्यावर चार-पाच फूट बर्फाचे साम्राज्य होतं यावर विश्वासच बसत नव्हता. पण त्याचे फोटो या गोष्टीचे साक्षीदार होते.