डॉ. तारा भवाळकर या प्रागतिक स्त्रीवादी संशोधक, साहित्यिक

• शिवाजी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. दिगंबर शिर्के यांचे गौरवोद्गार
• अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी निवड झाल्याबद्दल सत्कार

कोल्हापूर: मराठी भाषेला अभिजात दर्जा घोषित झाला असतानाच डॉ. तारा भवाळकर यांच्यासारख्या प्रागतिक स्त्रीवादी संशोधक-साहित्यिकेची नवी दिल्ली येथे नियोजित अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी निवड होणे हा अत्यंत चांगला संकेत असल्याचे गौरवोद्गार शिवाजी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. दिगंबर शिर्के यांनी सांगली येथे काढले.

नवी दिल्ली येथे होणाऱ्या ९८व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी लोकसाहित्याच्या ज्येष्ठ अभ्यासक, संशोधक व समीक्षक असलेल्या डॉ. तारा भवाळकर यांची निवड करण्यात आली. त्या निमित्ताने कुलगुरू डॉ. शिर्के यांनी सांगली येथील त्यांच्या निवासस्थानी भेट देऊन शाल, श्रीफळ, पुष्पगुच्छ आणि ग्रंथभेट देऊन शिवाजी विद्यापीठाच्या वतीने अभिनंदन व सत्कार केला. त्यावेळी आपल्या भावना व्यक्त करताना ते बोलत होते.

कुलगुरू डॉ. शिर्के म्हणाले, मराठी साहित्य संमेलनाच्या शतकभराच्या वाटचालीमध्ये अवघ्या सहा महिलांना अध्यक्षपद भूषविण्याची संधी मिळाली आहे. त्यामध्ये डॉ. भवाळकर यांचा समावेश झाला, ही अतीव अभिमानाची बाब आहे. त्यातही नवी दिल्ली येथे यापूर्वी झालेल्या संमेलनाचे अध्यक्षपद ज्येष्ठ तत्त्वज्ञ तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी यांनी भूषविले होते. त्यानंतर आता डॉ. भवाळकर या देशाच्या राजधानीमधून जगभरातील मराठी भाषिकांना आपल्या अध्यक्षीय भाषणाद्वारे संबोधित करतील, ही मराठी भाषेच्या इतिहासातील एक महत्त्वाची घटना ठरेल.

डॉ. भवाळकर यांनी शिवाजी विद्यापीठाशी माझा खूप जुना स्नेह आहे. त्यामुळे शिवाजी विद्यापीठ परिवाराच्या वतीने कुलगुरूंनी केलेला गौरव हा मला माझ्या कुटुंबियांनीच केला आहे, अशी आपली भावना असल्याचे कृतज्ञतापर उद्गार काढले.

यावेळी विद्यापीठाच्या मराठी अधिविभागाचे प्रमुख डॉ. नंदकुमार मोरे, डॉ. रणधीर शिंदे, डॉ. अविनाश सप्रे उपस्थित होते.

आतापर्यंत झालेल्या महिला संमेलनाध्यक्षा अशा –

महामंडळ अस्तित्वात येण्यापूर्वी कुसुमावती देशपांडे या एकच स्त्री अध्यक्ष झालेल्या होत्या. महामंडळाच्या स्थापनेनंतर दुर्गा भागवत, शांता शेळके, विजया राजाध्यक्ष, अरुणा ढेरे  या चार महिला संमेलनाध्यक्ष झाल्या आहेत.

आतापर्यंत झालेली साहित्य संमेलने त्याची ठिकाणी व अध्यक्ष असे –

संमेलन क्र.            वर्ष          स्थळ      अध्यक्ष

१             १८७८      पुणे         न्या. महादेव गोविंद रानडे

२             १८८५      पुणे         कृष्णशास्त्री राजवाडे

३             १९०५      सातारा    रघुनाथ पांडुरंग करंदीकर

४             १९०६      पुणे         वासुदेव गोविंद कानिटकर

५             १९०७      पुणे         विष्णू मोरेश्वर महाजनी

६             १९०८      पुणे         चिंतामण विनायक वैद्य

७             १९०९      बडोदे       कान्होबा रामछोडदास कीर्तिकर

८             १९१२      अकोला    हरी नारायण आपटे

९             १९१५      मुंबई       गंगाधर पटवर्धन

१०           १९१७      इंदूर        गणेश जनार्दन आगाशे

११           १९२१      बडोदे       नरसिंह चिंतामण केळकर

१२           १९२६      मुंबई       माधव विनायक किबे

१३           १९२७      पुणे         श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर

१४           १९२८      ग्वाल्हेर   माधव श्रीहरी अणे

१५           १९२९      बेळगांव   शिवराम महादेव परांजपे

१६           १९३०      मडगांव   वामन मल्हार जोशी

१७           १९३१      हैदराबाद श्रीधर व्यंकटेश केतकर

१८           १९३२      कोल्हापूर महाराजा सयाजीराव गायकवाड

१९           १९३३      नागपूर    कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर

२०           १९३४      बडोदे       नारायण गोविंद चापेकर

२१           १९३५      इंदूर        भवानराव श्रीनिवासराव पंतप्रतिनिधी

२२           १९३६      जळगाव  माधव जुलियन/माधव त्रिंबक पटवर्धन

२३           १९३८      मुंबई       विनायक दामोदर सावरकर

२४           १९३९      अहमदनगर           दत्तो वामन पोतदार

२५           १९४०      रत्‍नागिरी नारायण सीताराम फडके

२६           १९४१      सोलापूर   विष्णू सखाराम खांडेकर

२७           १९४२      नाशिक    प्रल्हाद केशव अत्रे

२८           १९४३      सांगली    श्रीपाद महादेव माटे

२९           १९४४      धुळे         भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर

३०           १९४६      बेळगांव   गजानन त्र्यंबक माडखोलकर

३१           १९४७      हैदराबाद नरहर रघुनाथ फाटक

३२           १९४९      पुणे         शंकर दत्तात्रय जावडेकर

३३           १९५०      मुंबई       यशवंत दिनकर पेंढारकर/कवी यशवंत

३४           १९५१      कारवार   अनंत काकबा प्रियोळकर

३५           १९५२      अमळनेर कृष्णाजी पांडुरंग कुलकर्णी

३६           १९५३      अहमदाबाद            वि.द. घाटे

३७           १९५४      दिल्ली     लक्ष्मणशास्त्री बाळाजी जोशी

३८           १९५५      पंढरपूर    शंकर दामोदर पेंडसे

३९           १९५७      औरंगाबाद              अनंत काणेकर

४०           १९५८      मालवण  अनिल/ आत्माराम रावजी देशपांडे

४१           १९५९      मिरज      श्रीकृष्ण केशव क्षीरसागर

४२           १९६०      ठाणे        रामचंद्र श्रीपाद जोग

४३           १९६१      ग्वाल्हेर   कुसुमावती देशपांडे

४४           १९६२      सातारा    नरहर विष्णू गाडगीळ

४५           १९६४      मडगाव   वि.वा.शिरवाडकर/ कुसुमाग्रज

४६           १९६५      सातारा    वामन लक्ष्मण कुलकर्णी

४७           १९६७      भोपाळ    विष्णू भिकाजी कोलते

४८           १९६९      वर्धा         पु.शि.रेगे

४९           १९७३      यवतमाळ               गजानन दिगंबर माडगूळकर

५०           १९७४      इचलकरंजी            पु.ल.देशपांडे

५१           १९७५      कऱ्हाड     दुर्गा भागवत

५२           १९७७      पुणे         पु.भा.भावे

५३           १९७९      चंद्रपूर     वामन कृष्ण चोरघडे

५४           १९८०      बार्शी        गं.बा.सरदार

५५           १९८१      अकोला    गो.नी.दांडेकर

५६           १९८१      रायपूर (छत्‍तीसगढ)            गंगाधर गाडगीळ

५७           १९८३      अंबेजोगाई              व्यंकटेश दिगंबर माडगूळकर

५८           १९८४      जळगांव  शंकर रामचंद्र खरात

५९           १९८५      नांदेड      शंकर बाबाजी पाटील

६०           १९८८      मुंबई       विश्राम बेडेकर

६१           १९८८      ठाणे        वसंत कानेटकर

६२           १९८९      अमरावती               केशव जगन्नाथ पुरोहित

६३           १९९०      पुणे         यू.म. पठाण

६४           १९९०      रत्‍नागिरी मधू मंगेश कर्णिक

६५           १९९२      कोल्हापूर रमेश मंत्री

६६           १९९३      सातारा    विद्याधर गोखले

६७           १९९४      पणजी     राम शेवाळकर

६८           १९९५      परभणी   नारायण सुर्वे

६९           १९९६      आळंदी    शांता शेळके

७०           १९९७      अहमदनगर           ना.सं.इनामदार

७१           १९९८      परळी-वैजनाथ       द.मा.मिरासदार

७२           १९९९      मुंबई       वसंत बापट

७३           २०००      बेळगांव   य.दि.फडके

७४           २००१      इंदूर        विजया राजाध्यक्ष

७५           २००२      पुणे         राजेंद्र बनहट्टी

७६           २००३      कऱ्हाड     सुभाष भेंडे

७७           २००४      औरंगाबाद              रा.ग. जाधव

७८           २००५      नाशिक    केशव मेश्राम

७९           २००६      सोलापूर   मारुती चितमपल्ली

८०           २००७      नागपूर    अरुण साधू

८१           जानेवारी २००८     सांगली    म.द. हातकणंगलेकर

८२           फेब्रुवारी २००९       महाबळेश्वर            आनंद यादव

८३           २०१०      पुणे         द.भि.कुलकर्णी

८४           २०१०      ठाणे        उत्तम कांबळे

८५           २०१२      चंद्रपूर     वसंत आबाजी डहाके

८६           २०१३      चिपळूण  नागनाथ कोत्तापल्ले

८७           २०१४      सासवड   फ. मुं. शिंदे

८८           २०१५      घुमान (पंजाब)      सदानंद मोरे

८९           २०१६      पिंपरी-चिंचवड (पुणे)           श्रीपाल सबनीस

९०           २०१७      डोंबिवली  अक्षयकुमार काळे

९१           २०१८      बडोदे       लक्ष्मीकांत देशमुख

९२           २०१९      यवतमाळ               अरुणा ढेरे

९३           १०, ११, १२ जानेवारी २०२० उस्मानाबाद           फादर फ्रान्सिस दिब्रिटो

९४           २६, २७, २८ मार्च २०२१        नाशिक    जयंत नारळीकर

९५           २२, २३, २४ एप्रिल २०२२     उदगीर    भारत सासणे

९६           फेब्रुवारी २०२३       वर्धा         नरेंद्र चपळगावकर

९७, २०२४ अमरनेळ रवींद्र शोभणे

९८ २०२५ दिल्ली तारा भवाळकर