Dream Beyond Everest Journey Part 2: From Kathmandu to Lukla and the Story of World's Dangerous Airport
स्वप्नापलिकडची एव्हरेस्ट वारी..भाग – 2
एव्हरेस्ट बेस कॅम्पच्या स्वप्नवत प्रवासाला आता प्रत्यक्ष सुरुवात झाली होती. काठमांडूच्या सांस्कृतिक वैभवातून पहाटेच्या धूसर प्रकाशात आम्ही जगातील सर्वात धोकादायक मानल्या जाणाऱ्या लुकला विमानतळाच्या दिशेने झेपावत होतो. ढगांशी लपंडाव खेळणारे हिमालय, सराईत पक्ष्यासारखी भरारी घेणारे छोटे विमान, लुकलातील बोचरी थंडी आणि या अद्भुत विमानतळामागील रोमहर्षक इतिहास… या साऱ्यांनी एव्हरेस्ट वारीच्या दुसऱ्या पर्वाला साहस, रोमांच आणि कुतूहलाची एक विलक्षण किनार लाभली होती. कुसुमानंद (प्रशांत कुसुम आनंदराव सातपुते) 9403464101
विमानतळाच्या आतमध्ये भगवान गौतम बुद्धांची सोनेरी रंगातील अत्यंत देखणी, आकर्षक मूर्ती लक्ष वेधून घेत होती. तिच्यासमवेत छायाचित्रं टिपून आम्ही सामान घेवून विमानतळाच्या बाहेर आलो. ज्या ‘करवीर हायकर्स’च्या माध्यमातून हा ट्रेक आम्ही सर्वजण करत होतो, त्याची संचालक आणि आमच्या पथकाची नेतृत्त्व करणारी कस्तुरी ही आधीच एक दिवस काठमांडूत आलेली. वयाच्या २१ व्या वर्षी एव्हरेस्ट सर करणाऱ्या आणि जगातील मृत्यूचा पर्वत अशी ओळख असणारा ‘अन्नपूर्णा’ पर्वत पार करणारी जगातील सर्वात तरुण कस्तुरी सावेकर हिच्या मार्गदर्शन आणि नेतृत्त्वाखाली आमची ईबीसी मोहीम प्रत्यक्षात उद्यापासून सुरु होणार होती. पुढील १५ दिवस संपूर्ण नियोजन नेपाळमधील 15 पीक अॕडव्हेंचर चे योगेंद्र तमांग हे करणार होते. शिवाय प्रशांत तमांग हे ‘गाईड’ च्या भूमिकेत असणार होते.
ही सर्व मंडळी आमच्या स्वागतासाठी विमानतळा बाहेर आलेली. योगेंद्र यांनी आणलेले झेंडूचे हार आमच्या प्रत्येकाच्या गळ्यात घालून, त्यांनी अनोखे स्वागत केले. सर्व सामान वाहनात ठेवून आम्ही थमेल भागातील ‘काठमांडू बिझीनेस हॉटेल’वर पोहोचलो. नक्षीदार कलाकुसर लाकडी चौकटीवर कोरुन, एखाद्या प्राचिन मंदिराप्रमाणे अविष्कार घडवलेला. अंतर्गत सजावट स्थानिक संस्कृतीचे दर्शन घडवत होती. मुख्य कौंटरवर दोन लाकडी मूषक ठेवलेले.
बाजूला हिरव्या रंगातील एक अतिशय देखणी लाकडी मूर्ती लक्ष वेधून घेत होती. ती बौद्ध धर्मातील ‘आर्य तारा’ – हरित तारा देवीची होती. ही देवी प्रामुख्याने तिबेटी बौद्ध धर्मात अत्यंत पूजनीय आहे. तिचा हिरवा रंग सक्रियता, दया आणि संकटातून त्वरित सुटका करण्याचे प्रतीक मानला जातो. या मूर्तीचा डावा पाय दुमडलेला आणि उजवा पाय खाली सोडून एका लहान कमळावर स्थिरावलेला होता. तिचा उजवा हात ‘वरद मुद्रेत’ दानाचा हात खाली झुकलेला होता, जो आशीर्वाद आणि वरदान देतो. डावा हात छातीपाशी ‘अभय मुद्रेत’ किंवा ज्ञान मुद्रेत होता, जो संरक्षणाचे आश्वासन मानला जातो. तिच्या दोन्ही खांद्यांच्या बाजूला उमललेली कमळाची फुले होती. त्यापैकी एक ज्याला ‘उत्पला’ किंवा निळे/रात्रीचे कमळ म्हणतात, जे पवित्रतेचे प्रतीक मानले जाते, ते होते. चबुतऱ्यावर दोन सिंह दाखवण्यात आलेले होते. केलेले कोरीव काम आणि उत्कृष्ट रंगकाम या मूर्तीचे सौंदर्य अधिकच वाढवत होते. या मोहक मूर्तीचे छायाचित्र घेण्यापासून स्वतःला रोखू शकलो नाही. त्याचबरोबर या हॉटेलच्या प्रवेशद्वारावरही आम्ही सर्वांनी एकत्रित फलकाच्या पार्श्वभूमीवर अतिशय उत्साहात छायाचित्रं घेतली.
गायकवाडसाहेबांचे बालमित्र आप्पासाहेब मुंडासे हे मुरुन गावावरुन हैद्राबाद मार्गे काठमांडूत पोहचलेले. त्यांचे वैशिष्ट्यं म्हणजे अगदी शेवटच्या क्षणात अवघ्या एका विचारण्यावर ते या ट्रेकसाठी सामील झालेले. केवळ लेह-लदाख केलेल्या पात्रतेवर चक्क इबीसीला ते आमच्या पथकात सहभागी झालेले. त्यांचा हा रांगडेपणा प्रत्येकाला पुढील दिवसात सर्वांना भावून गेलेला.
दुसऱ्या दिवशी पहाटे पाचलाच आम्ही सर्वजण एकत्र जमलो. १५ मिनिटात काठमांडू डोमेस्टिक विमानतळावर पोहोचलो. येथून १९ सीटर विमानाने जगातील सर्वात धोकादायक असणारे विमानतळ ‘लुकला’ येथे प्रवास होणार होता. आज आमचे नशीब चांगले होते. हवामान स्वच्छ असल्याने विमान उडणार होते. या ठिकाणी इबीसीला जाणारा एक मलेशीयन पिता आपल्या अवघ्या ६ वर्षाची व्हायलेट आणि ९ वर्षांच्या इमरोज या दोन मुलींसोबत भेटला.
आमच्या सर्वांची तिकिटे काढून सुरक्षा तपासणीचे सोपस्कार पूर्ण केले. धावपट्टीकडे जाताना सूर्याबा चमकत वर येत होता. ते टिपून घेतले. आता आम्ही सर्वजण आम्ही ‘समीत एअर’ च्या विमानात बसलो होतो. या छोट्या विमानाने सराईत पक्षाप्रमाणे हवेत उडान केलेले. अवकाशात ढग एकमेकांशी पाठशिवणी खेळत होते. पांढरे, निळे, धुरकट अशा त्यांच्या छटा एकमेकात मिसळत होत्या. विमानाच्या पंखावर तेजस्वी सूर्य खडा चमकत होता. दूरवर पर्वताच्या तोंडाला लोणी माखलेले. त्याचा तो ओघळ, ती हिमरेषा हळूच सरकलेल्या ढगांच्या पडद्यांमधून स्पष्ट दिसत होती.
लुकला उतरल्यावर हवेत कमालीचा गारठा जाणवला. अगदी हुडहुडी भरवणारा तो होता. या ठिकाणी परदेशी गिर्यारोहक संख्येने दिसत होते. येथील हॉटेलच्या टेरेसवर निसर्ग सौंदर्य छायाचित्रात बंदिस्त करण्यात आम्ही बराचवेळ व्यस्त होतो. वातावरण क्षणार्धात ढगाळ बनलेले. थंडीने काकडून आम्ही रेस्टॉरंटमध्ये जमलो. गरमागरम नाश्ता केला. गरम पाण्याचे थर्मास भरले आणि आम्ही नऊ किमी अंतर कापण्यास सज्ज झालो.
खतरनाक ‘लुकला’ची अद्भूत कहाणी
जगात खतरनाक, धोकादायक म्हणून ओळखले जाणारे ‘नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण तेनसिंग हिलरी विमानतळ नागरिक उड्डयन कार्यालय’ लुकला विमानतळाचा फलक समोर दिसत होता. या विमानतळासभोवती आणि त्याला अगदी खेटून सर्व हॉटेल्स उभी आहेत. इथे येणारा प्रत्येक गिर्यारोहक या हॉटेलवर नाश्ता करुनच पुढील साहसी पर्यटनाला पावले टाकतो. आमच्या सर्वांचा देखील शरीराला गरम ठेवणारा आणि मन प्रफुल्लीत करणारा नाश्ता आता झालेला होता.
समोर छोटे लुकला विमानतळ दिसत होते. एव्हरेस्ट सर करणारे सर एडमंड हिलरी आणि शेर्पा तेनसिंग नोर्गे यांचे सोनेरी रंगातील उभे पुतळे त्यांच्या कामगिरीची आणि या विमानतळ निर्मितीची आठवण करुन देत होते. जगातील सर्वात धोकादायक, खतरनाक म्हणून ‘लुकला’ विमानतळाविषयी जाणून घेण्याचे स्वारस्य होते. आज ते उलगडायचं होतं. त्याविषयी मुद्दामच जाणून घेतलं.
नेपाळचे सर्वात मोठे अर्थकारण हे ‘गिर्यारोहण’ भोवती फिरते. जगातील सर्वात उंच एव्हरेस्ट, मृत्यूचा पर्वत अशी ओळख असणारा अन्नपुर्णा, नोप्से, लोत्से, अमादाबलम, लोबुचे, गोक्यो, थ्री पासेस, विविध बेस कँप या सर्वांचा या साहसी भ्रमंतीत समावेश होतो. जगभरातील गिर्यारोहक हे गिर्यारोहणासाठी दरवर्षी मोठ्या संख्येने येत असतात.
नेपाळमधील हे २४ व्या क्रमांकाचे विमानतळ आहे. १७ / १९ सिटर छोटी विमाने तसेच हेलिकॉप्टर्स येथे उतरतात आणि उडाण घेतात. नेपाळ सरकार आणि खुम्बु पासांग ल्हामू नगरपालिकेने याविषयी अधिकृत माहिती प्रदर्शित केली आहे. १९६४ मध्ये सर एडमंड हिलेरी, जिम विल्सन, पीटर मुलग्रेव्ह आणि हिमालयन ट्रस्टच्या इतर सदस्यांनी खुम्बू भागाला भेट दिली होती. त्या वेळी हिलेरी यांना ‘चौरीखार्का’च्या वरची एक सपाट जमीन दिसली. त्यांनी जिम विल्सन यांना तिथे विमानतळ तयार करता येईल का, याची तपासणी करायला सांगितले. जिम विल्सन यांनी अहवाल दिला की, ही जागा एअर फील्डसाठी चांगली आहे. पण, ती सुपीक जमीन असल्याने स्थानिक लोक ती विकण्यास कदाचित तयार होणार नाहीत. पण, नंतर लुकला येथील काही शेतकरी स्वतःहून जिम विल्सन यांच्याकडे आले आणि त्यांनी विमानतळासाठी आपली जमीन विकण्याची तयारी दर्शवली.
त्यांनी तर असा दावाही केला की, “येथे वारा नेहमी योग्य दिशेनेच वाहतो!” यावर सर एडमंड हिलेरी यांनी गंमतीने म्हटले की, “विमानतळाबद्दल काहीही माहिती नसलेल्या डोंगराळ भागातील लोकांना वाऱ्याच्या दिशेचा असा अचूक अंदाज कसा आला, हे मला अद्याप माहीत नाही!”
ती जमीन तीन भागांत विभागलेली होती. एक तृतीयांश भाग खडकाळ कुरण होता, एक तृतीयांश भाग झाडा-झुडपांचा होता आणि उर्वरित एक तृतीयांश भागात बटाट्याची शेती केली जात होती. ती जमीन अजिबात सपाट नव्हती. खालून वरपर्यंत त्यात जास्त चढ होता. पण, ‘स्टोल’ (STOL – Short Takeoff and Landing) विमानांसाठी ही अडचण नव्हती. या जमिनीचे मालक आयला (Aila), चोक्की (Chokki), पासांग (Pasang), वांग्याल (Wangyal) आणि इला तेनझिंग (Ila Tenzing) हे होते. जमीन खरेदीची बोलणी खूप सोपी झाली. सर एडमंड हिलेरी यांनी नेपाळ सरकारच्यावतीने एकूण ६३५ अमेरिकन डॉलर्स (US $ 635) मध्ये ही जमीन खरेदी केली. त्या काळात या भागात ही खूप मोठी रक्कम मानली जात असे.
विमानतळाची निर्मिती आणि ‘शेरपा डान्स’ची अनोखी युक्ती
सिरदार मिंग्मा त्सेरिंग यांनी काम करण्यासाठी १६० पेक्षा जास्त शेरपांना एकत्र केले. मिंग्मा त्सेरिंग यांचे सहाय्यक म्हणून ‘अनुलू’ काम पाहत होते आणि डॉन मॅके या कामावर देखरेख करत होते. जमीन समतल करण्यासाठी त्यांनी काही वर्षांपूर्वी ‘मिंग्बो’ येथे वापरलेली पद्धत वापरली. पहिले ‘पिलाटस’ (Pilatus) विमान लवकरच उतरणार होते. परंतु, धावपट्टीची माती अजूनही हवी तशी घट्ट आणि सपाट झाली नव्हती. यासाठी एक अनोखी युक्ती करण्यात आली. मोठ्या प्रमाणात ‘चांग’ (स्थानिक मद्य) खरेदी करण्यात आले आणि ५० शेरपांचा गट एकमेकांच्या हातांत हात घालून धावपट्टीवर मागे-पुढे नाचू लागला. शेरपांचे हे नृत्य अतिशय जोमदार असते, ज्यामध्ये पायाने जमिनीवर जोरात थपका दिला जातो. तिथे अगदी उत्सवासारखे वातावरण तयार झाले आणि त्यांच्या जोमदार नृत्यामुळे धावपट्टीची माती चांगली दाबून घट्ट झाली. दोन दिवस सलग नाचल्यामुळे विमानतळाला एक मजबूत आणि गुळगुळीत पृष्ठभाग मिळाला. सुरुवातीला ही धावपट्टी ११५० फूट लांब आणि १०० फूट रुंद होती. तिच्या कडा पांढऱ्या रंगाच्या बोर्डने ठळकपणे दर्शवल्या होत्या. या संपूर्ण प्रक्रियेसाठी सर एडमंड हिलेरी यांनी एकूण २००० डॉलर्सपेक्षा जास्त खर्च केला.
पहिले यशस्वी लँडिंग
नागरी विमान वाहतुकीचे दोन प्रतिनिधी या पहिल्या विमानाचे निरीक्षण करण्यासाठी आले होते आणि त्यांचा निर्णय अंतिम असणार होता. २६ ऑक्टोबर १९६४ रोजी या विमानतळावर पहिले विमान यशस्वीपणे उतरले. पहिले ‘पिलाटस’ विमान लुकलावर घिरट्या घालून सुरक्षितपणे जमिनीवर उतरले, तेव्हा तिथे वाट पाहणाऱ्या सर्व लोकांच्या चेहऱ्यावर मोठा आनंद आणि समाधान होते.
हा संपूर्ण विमानतळ तयार होण्यासाठी एक महिना लागला. सुरुवातीला ११५० फूट लांब असलेल्या या धावपट्टीची लांबी नंतर १४०० फूट करण्यात आली आणि पृष्ठभागावर टिकाऊ गवत लावले गेले.
या धावपट्टीच्या एका बाजूला खोल दरी आहे. तर, दुसऱ्या बाजूला डोंगराची नैसर्गिक भिंत आहे. इथे विमान यशस्वीपणे उतरवणे, हे वैमानिकाचे कसब आहे. त्यासाठीच कौशल्यपूर्ण प्रशिक्षण आणि अनुभवी वैमानिक हवा. कारण, १९६९ मध्ये कोसळलेले डकोटा विमान होय.
“द क्रॅश्ड डकोटा १९६९” हे प्रदर्शित छायाचित्र या धोकादायक विमानतळाविषयी खूप काही सांगून जाते.
असो.. जगातील या धोकादायक विमानतळावर यशस्वीपणे उतरण्याचा अनुभव आम्हा सर्वांना आज घेता आला. अर्थात.. ते कसब मात्र कुशल वैमानिकाचेच होते..त्याला साथ होती निसर्गाच्या स्वच्छ हवामानाची..
अवकाळी पाऊस, हवामान बदल, वाढता उत्पादनखर्च आणि बाजारातील अस्थिरता यामुळे शेती अभूतपूर्व संकटात सापडली आहे.…
मुंबई कॉलिंग राज्य विधिमंडळाचे पावसाळी अधिवेशन म्हणजे सरकारच्या कामकाजाचा हिशेब मागण्याची आणि जनतेच्या प्रश्नांना वाचा…
वाचनकट्टा प्रगल्भ वाचक स्पर्धेतील विजेत्या विद्यार्थ्यांचा उत्साहात गौरव छत्रपती शिवाजी महाराज आणि राजर्षी शाहू महाराज…
हजारो रुपयांचा नैवेद्य अर्पण करणारा भक्त आणि प्रेमाने एक तुळशीपत्र वाहणारा भक्त—भगवंताच्या दृष्टीने यांपैकी मोठा…
विशेष आर्थिक लेख रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया ने नुकताच देशातील आर्थिक सद्यस्थितीचा अहवाल प्रसिद्ध केला.…
स्नेहलता मारुती पाटील सन्मानार्थ पुरोगामी सामाजिक, सांस्कृतिक फाऊंडेशन द्वारा आयोजित २रे स्त्रीवादी साहित्य संमेलन यामध्ये…