निकृष्ट दर्जामुळे दोन मोठ्या मसाला ब्रँडच्या मिश्रित हिंगाच्या विक्रीवर भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाकडून मनाईचा आदेश जारी

मुंबई – ग्राहकांच्या हिताचे रक्षण करण्यासाठी आणि अन्न सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी, भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (एफएसएसएआय) दोन प्रमुख मसाला ब्रँड्स—मे. एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स प्रायव्हेट लिमिटेड आणि मे. लालजी गोधू अँड कंपनी (एलजी ब्रँड युनिट) द्वारे उत्पादित ‘मिश्रित हिंगा’च्या विक्रीवर मनाईचा आदेश जारी केला आहे.

एका विशिष्ट ब्रँडच्या मिश्रित हिंगाच्या गुणवत्तेबाबत ग्राहकाकडून तक्रार प्राप्त झाल्यानंतर, एफएसएसएआयने बाजारातील सर्व प्रमुख ब्रँड्सच्या उत्पादनांची तपासणी करण्यासाठी व्यापक बाजार देखरेख मोहीम सुरू केली. या मोहिमेदरम्यान करण्यात आलेल्या प्राथमिक प्रयोगशाळा चाचण्यांच्या अहवालानुसार, एव्हरेस्ट आणि एलजी या दोन्ही कंपन्यांची मिश्रित हिंगाची उत्पादने निर्धारित गुणवत्ता निकषांची पूर्तता करत नसल्याचे आढळून आले.

एफएसएसएआयने मुंबईतील मे. एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स प्रायव्हेट लिमिटेड आणि एलजी ब्रँड युनिट या केंद्रीय परवानाधारक कंपन्यांच्या कारखान्यांमधून थेट कायदेशीर नमुने गोळा केले. हे नमुने पुढील तपासणीसाठी प्राथमिक प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आले. याशिवाय, एफएसएसएआयने गुजरात राज्याच्या अन्न आणि औषध प्रशासनाच्या (एफडीए) सहकार्याने गुजरातमधील उंबरगाव येथे असलेल्या मे. एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स प्रायव्हेट लिमिटेडच्या राज्य परवानाधारक कारखान्याची संयुक्त पाहणी केली आणि तेथूनही नमुने गोळा केले.या सर्व कार्यवाहीदरम्यान गोळा करण्यात आलेल्या मिश्रित हिंगाच्या कायदेशीर नमुन्यांची प्रयोगशाळेत तपासणी करण्यात आली. या तपासणीतील सर्व नमुने निर्धारित गुणवत्ता निकषांची पूर्तता करत नसल्याचे आढळून आले.

एफएसएस (अन्नपदार्थ मानके आणि खाद्य पदार्थांमधील संयोजक) विनियम,2011 अंतर्गत,मिश्रित हिंग हा कच्चा हिंग, डिंक, स्टार्च आणि विविध प्रकारच्या पिठांचे मिश्रण करून तयार केला जाणारा मान्यताप्राप्त प्रकार आहे. या विनियमांनुसार, अंतिम मिश्रित हिंग उत्पादनामध्ये किमान 5 टक्के अल्कोहोल मध्ये विरघळणारा अर्क (Alcohol Soluble Extract) असणे आवश्यक आहे. हे प्रमाण सुनिश्चित करण्यासाठी त्यामध्ये किमान निर्धारित प्रमाणात कच्चा हिंग वापरणे बंधनकारक आहे. मात्र, प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये निर्धारित निकषांनुसार आवश्यक असलेल्या प्रमाणापेक्षा, हा अल्कोहोल मध्ये विरघळणारा अर्क अत्यंत कमी असल्याचे आढळून आले :

1.अल्कोहोल मध्ये विरघळणारा अर्क कमी :

तपासलेल्या मिश्रित हिंगाच्या नमुन्यांमध्ये अल्कोहोल मध्ये विरघळणारा अर्क केवळ 0 ते 3 टक्के आढळून आला. हे प्रमाण अनिवार्य केलेल्या किमान 5 टक्क्यांपेक्षा खूपच कमी आहे. यावरून उत्पादकांनी,अंतिम उत्पादनात आवश्यक असलेल्या कच्च्या हिंगाचा वापर 30 ते 40 टक्क्यांनी कमी केल्याचे स्पष्ट होते.

2. कच्च्या हिंगामध्ये स्टार्चचे अत्यधिक प्रमाण:

एफएसएसएआयने मुंबईतील एलजी ब्रँडच्या कारखान्यात, तयार उत्पादनांसोबतच कच्च्या हिंगाच्या सहा प्रकारच्या नमुन्यांचीही तपासणी केली. एफएसएसएआयच्या मानकांनुसार, कच्च्या हिंगामध्ये स्टार्चचे प्रमाण जास्तीत जास्त 1 टक्के राखता येते. मात्र, प्रयोगशाळेच्या अहवालानुसार, एलजीच्या कच्च्या हिंगाच्या सर्व सहा प्रकारच्या नमुन्यांमध्ये 15 ते 32 टक्के स्टार्च आढळून आला. त्यामुळे हे नमुने निर्धारित गुणवत्तेच्या निकषांची पूर्तता करत नसल्याचे आढळले. नियमांनुसार, कच्च्या हिंगामध्ये अल्कोहोल मध्ये विरघळणारा अर्क, किमान 12 टक्के असणे आवश्यक आहे.

मिश्रित हिंगाच्या अनेक बॅचेस निर्धारित गुणवत्ता मानकांशी सुसंगत नसल्याचे आढळून आल्याने, एफएसएसएआयने मे. एव्हरेस्ट फूड प्रॉडक्ट्स प्रायव्हेट लिमिटेड, मुंबई आणि एलजी ब्रँड युनिट, मुंबई यांना विक्री मनाईचा आदेश औपचारिकपणे जारी केला आहे. ही प्रशासकीय कारवाई सार्वजनिक आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी आणि ग्राहकांच्या हिताचे संरक्षण करण्यासाठी एक प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून करण्यात आली आहे.

याव्यतिरिक्त, एफएसएसएआयने संबंधित अन्न व्यवसाय ऑपरेटर्सना एक सर्वसमावेशक कृती योजना सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत, ज्यामध्ये ते या गैरप्रकारांमध्ये कशी सुधारणा करतील आणि ग्राहकांसाठी प्रमाणित मिश्रित हिंगाचे उत्पादन कसे सुनिश्चित करतील याचा तपशीलवार उल्लेख असेल. उत्पादकांना सध्या बाजारात असलेल्या सर्व निकृष्ट दर्जाची उत्पादने बाजारातून स्वतःहून परत मागवण्याची प्रक्रिया सुरू करण्याचा सल्लाही देण्यात आला आहे.