‘सिंहावलोकन…!’
यशाच्या दिशेने वाटचाल करताना केवळ पुढे जाणे महत्त्वाचे नसते, तर आपण आजवर कोणता प्रवास केला, त्यातून काय शिकलो आणि पुढे कोणत्या दिशेने जायचे, याचे भान असणेही तितकेच गरजेचे असते. जंगलाचा राजा सिंह जसा एका टप्प्यावर थांबून मागे वळून आपल्या वाटचालीचा आढावा घेतो, त्याचप्रमाणे माणसानेही आत्मचिंतनातून स्वतःच्या सामर्थ्याची, मर्यादांची आणि अनुभवांची जाणीव करून घेतली पाहिजे. भूतकाळातील अनुभवांचे भान, वर्तमानाचे वस्तुनिष्ठ निरीक्षण आणि भविष्याच्या वाटचालीची स्पष्ट दिशा देणारा ‘सिंहावलोकन’ हा केवळ आढावा नसून सातत्यपूर्ण प्रगतीचा महामंत्र आहे, हे उलगडून सांगणारा निवृत्ती मथुराबाई सयाजी जोरी यांचा विचारप्रवर्तक लेख…
आजवरच्या आयुष्यात ‘सिंहावलोकन…’हा शब्द कित्येकदा ऐकलेला. कोणी एकाने मागील कारकिर्दीशी एका उदंड आणि सहज सुंदर रीतीने बघितलं , तुलना वजा चाचपणी केली म्हणजे तेवढ्यावर सीमित झालं. परंतु ते तसं नाही…बहु विचारांती एका बहुआयामी व्यक्तीला वाचताना ‘सिंहावलोकन’ हा शब्द आज माझ्या नजरेस पडला. त्या शब्दाच्या वर्तुळाभोवती बराच वेळ मी स्वतः गरगरा फिरू लागलो. आत्मचिंतन-मनन केलं, प्रयत्नांती अखेर त्या वास्तववादी सिंहाचं जंगलातलं चित्रच माझ्या डोळ्यासमोर उभं राहिलं…..
जंगलचा राजा सिंह ठराविक अंतर चालून गेल्यावर एका योग्य वेळी महत्त्वाच्या टप्प्यावर पोहोचलं की “आपण कुठपासून कुठपर्यंत कसं आलो?” यासाठी मागे वळून बघत असतो. ह्यालाच ‘सिंहावलोकन…म्हटलं जातं.” असं म्हणतात. म्हणजेच अर्थ, शक्ती, आणि बुद्धीने बलाढ्य लोक की जे सतत प्रगतीपथावर असतात त्यांनी सुद्धा हेच तत्व अवलंबलेलं असतं. याच संदर्भाने विचार केला तर सिंह मागून आला, एका योग्य टप्प्यावर थांबला, विचार करत पुढची रणनीती आखली अन् संपूर्ण योग्य विचारांची अगदी डौलाने पुढे निघाला…(जसं काही कोणताही शास्त्रीय प्रयोग करत असताना त्याचा उद्देश…. हा प्रयोग का करायचा?, या प्रयोगाला साधनसामग्री काय लागणार?, हा प्रयोग कसा करायचा…कृती, आणि या प्रयोगातून निष्पन्न काय होणार…अर्थातच निष्कर्ष. हे सर्व पदोपदी सिंह जाणून असतो.)
माझ्या मते सिंहावलोकन म्हणजे सातत्यपूर्ण प्रगतीचा महामंत्र म्हणावा लागेल. आपण आपल्या शक्ती प्रमाणे काय केलं पाहिजे आणि काय करू शकतो ह्या दोन गोष्टी नक्कीच त्यातून लक्षात येतात फक्त आपलं आपल्याला योग्य पद्धतीने निरीक्षण करता आलं पाहिजे. सिंहावलोकनात अजून एक दुसरं लक्षात घेण्यासारखं ते म्हणजे सिंह ते मागील अवलोकन करताना एका उंच टप्प्यावरून मागचं सगळं दिसेल अशा प्रचंड आत्मविश्वासात्मक, शांत ,निपक्षपाती नजरेने शेपटी अर्धवट वर करून सभोवार अगदी किंचितशी मान मागे वळवून बघत असतो मात्र त्याचं दुसरं पाऊल लगेचच तो निघालाय त्या दिशेने टाकायला अगदी तत्पर झालेलं असतंय.
जर का जंगलचा राजा असूनही अनुभवलेल्या वाटेला आणि अनुभवांना तो इतकं मोलाचं स्थान देत असेल तर मग निश्चितच आपण यातून नक्कीच बोध घेतला पाहिजे अन् पुढे गेलं पाहिजे. असं केल्याशिवाय सिंह पुढे कदापिही जात नाही असं म्हणतात. म्हणूनच प्रत्यक्षात राजाधिराज जरी व्हायचं नसेल परंतु तसं कर्तृत्वातून काहीतरी मिळवायचं असेल तर नक्कीच सिंहासारखं अवलोकन करायला काहीच हरकत नाही.
निवृत्ती मथुराबाई सयाजी जोरी,
मंडळ कृषी अधिकारी,लासूर स्टेशन,
ता.गंगापूर,छ. संभाजीनगर.
9423180393,8668779597.
