कॉर्पोरेट ऑफिसमधील गमतीजमती

कॉर्पोरेट ऑफिस हा आधुनिक समाजाचा नवा देवळासारखा आहे. जिथं रोज सकाळी ठराविक वेळी घंटा वाजते (कार्यालय सुरू होतं) आणि सायंकाळी ठराविक वेळी घंटा थांबते (कार्यालय बंद होतं). यामध्ये मधल्या वेळात होणाऱ्या गमतीजमती, कारभार, नियोजन, नियम आणि ‘नियम मोडूनही नियम पाळणारी’ मंडळी – हे सगळं इतकं मनोरंजक आहे की त्यावर विनोदाने लिहिलं नाही तर पाप लागेल.

वेळेचं देवस्थान

कॉर्पोरेट ऑफिसमध्ये वेळेचं महत्त्व जास्त. सकाळी ९ वाजता जर कार्यालय उघडायचं असेल, तर ९ वाजता झाडं-पाने, खुर्च्या-टेबलं, संगणक वगैरे व्यवस्थितपणे कामाला सुरुवात करतात. कर्मचारी मात्र वेळेत पोहोचले नाहीत तरी फरक पडत नाही, कारण “सिस्टीम लॉगिन” झालं की उपस्थिती धरली जाते. काम झालं नाही तरी चालतं, पण लॉगिन झालं पाहिजे.

तसंच सायंकाळी ६ वाजले की संपूर्ण ऑफिस अचानक बदलतं. दिवसभर जणू जखडून ठेवलेली मंडळी अचानक पंख लावल्यासारखी बाहेर धावतात. जणू काही कैद्यांना अचानक माफी मिळाली आणि तुरुंगाचे दरवाजे उघडले.

आग लागली तर?

कॉर्पोरेट ऑफिसमध्ये एक नियम असतो – “नियोजनाशिवाय काहीही होऊ नये.”
म्हणून जर ऑफिसमध्ये अचानक आग लागली, तरी ती कार्यालयीन वेळेनंतर लागली असेल तर ती दुसऱ्या दिवशी ठरलेल्या वेळेनंतर विझवली जाते. कारण इथे सर्व गोष्टी “टाईम मॅनेजमेंट”ने होतात.

फायर अलार्म वाजला, तरी आधी मेल जातं – “Dear all, kindly note, there seems to be a fire on the third floor. Requesting concerned team to look into this at 3.30 pm, post lunch.”
तोपर्यंत लोक कॉफी घेतात आणि चर्चा करतात – “यावेळी जर फायर ड्रिल झाली तर appraisal वर काही फरक पडेल का?”

पदांचा खेळ

ऑफिसमध्ये एखादा माणूस प्रचंड हुशार असेल, विषयात पारंगत असेल, तरी त्याला संधी मिळेलच असं नाही. कारण इथे ‘ज्ञान’पेक्षा ‘पद’ महत्त्वाचं असतं.

उदाहरणार्थ, एक कनिष्ठ अभियंता जर प्रोजेक्टमध्ये सोन्याहून पिवळा आयडिया देणार असेल, तरी वरिष्ठ म्हणतात – “तुम्ही junior आहात, इतकं विचारायची तुमची पाळी नाही. तुमची पाळी येईल जेव्हा तुम्ही senior व्हाल.”
म्हणजे ज्ञानाचं मूल्यमापन नाही, तर खुर्चीचं मूल्यमापन होतं.

त्यामुळे खऱ्या अर्थाने प्रतिभावंत मंडळी प्रशिक्षणाऐवजी फक्त “टीम मिटिंग”मध्ये नोट्स लिहीत बसतात. प्रशिक्षण मात्र मिळतं – “How to mute yourself on Teams call”, “How to look serious when you are sleepy”, आणि “How to write long mails without saying anything.”

मिटिंग – कॉर्पोरेटची पूजा

कॉर्पोरेट ऑफिसमध्ये सर्वात पवित्र विधी म्हणजे मिटिंग.
एक मिटिंग संपल्यावर लगेच पुढच्या मिटिंगचं आमंत्रण मेल येतं. एखाद्या कर्मचाऱ्याचा रोजचा कामाचा तास ८ असतो, पण त्यातील ७.५ तास मिटिंगमध्ये जातात. उरलेल्या अर्ध्या तासात तो खरोखर काम करतो की नाही, हे मात्र गुपित असतं.

मिटिंगमध्ये विषय काहीही असो – शेवटी निष्कर्ष तोच – “Let’s have one more meeting on this.”

ई-मेल संस्कृती

कॉर्पोरेट संस्कृतीतील अजून एक मजेदार गोष्ट म्हणजे ई-मेल.
साधं “धन्यवाद” म्हणण्याऐवजी लोक एक संपूर्ण परिच्छेद लिहितात –
“Dear ABC, thank you so much for your valuable time and kind cooperation. Your inputs are extremely useful and we really appreciate your extended support.”
प्रत्यक्षात मात्र तो व्यक्ती मनात म्हणतो – “हे काम वेळेवर करायला शिकलास तर खरं आभार मानू.”

कामाचे ताण-तणाव

बाहेरून पाहिलं तर कॉर्पोरेट कर्मचारी म्हणजे अत्यंत स्टायलिश, कॉफी कप हातात घेऊन, फाईल्स आणि लॅपटॉपमध्ये व्यस्त दिसणारे लोक. पण आतून त्यांचं आयुष्य वेगळंच असतं.

दर तासाला येणारे डेडलाईन्स, दर दोन तासांनी बदलणारे टार्गेट्स, आणि दर आठवड्याला होणारे “परफॉर्मन्स रिव्ह्यू” यामुळे कर्मचाऱ्यांची अवस्था पंख छाटलेल्या पक्ष्यासारखी होते.

एखादा कर्मचारी नवीन जॉईन झाला की त्याचं स्वागत असं केलं जातं जणू त्याच्यावर विश्वास टाकून कंपनी वाचणार आहे. पण दोन महिन्यांतच त्याला कळतं की, “इथं survive व्हायचं असेल तर कामापेक्षा मेल्स आणि मिटिंगमध्ये टिकाव धरावा लागेल.”

कॉर्पोरेटचा ‘टीम स्पिरिट’

ऑफिसमध्ये “टीम स्पिरिट” नावाचा शब्द फार ऐकायला मिळतो.
प्रत्यक्षात मात्र टीम स्पिरिट म्हणजे –

• काम झालं तर क्रेडिट बॉसला.
• काम अडकलं तर दोष कनिष्ठाला.
• काम मधे अडकून गेलं तर “टीम मिटिंगमध्ये यावर चर्चा करू.”

अचानक बंद होणारी ऑफिसेस

आजकाल कॉर्पोरेट ऑफिसेस झपाट्याने उघडतात आणि तितक्याच झपाट्याने बंद होतात. कारण बाहेरून ते झगमगाटात चालतात, पण आतून त्यांचा पाया ‘प्रेझेंटेशन’वर आधारलेला असतो.

प्रत्यक्षात नफा झाला की नाही यापेक्षा स्लाईड्स कशा रंगीत आहेत, बॉसला कसा रिपोर्ट दाखवला जातो, हे महत्त्वाचं असतं. त्यामुळे पंधरा मिनिटांच्या ‘पॉवरपॉईंट शो’वर कंपनींचं भविष्य ठरतं.

कॉफी मशीनचे दरबार

कॉर्पोरेट ऑफिसचा खरा सामाजिक केंद्रबिंदू म्हणजे कॉफी मशीन.
तिथे पाच मिनिटांत जेवढी राजकारणं, प्रमोशनची चर्चा, पगाराच्या अफवा आणि प्रेमकथा ऐकायला मिळतात, तेवढ्या बाकी दिवसभरात कुठेच मिळत नाहीत.

निष्कर्ष

कॉर्पोरेट ऑफिस हा खरेतर एक रंगमंच आहे. प्रत्येक जण आपापल्या भूमिकेत व्यस्त असतो. कोणी बॉस, कोणी कर्मचारी, कोणी मेल-यंत्र, कोणी मिटिंग-उत्साही. पण या सगळ्या गमतीजमतींनीच ऑफिस चालतं.

कारण शेवटी सगळ्या ताणतणावाच्या, वेळापत्रकाच्या, पदांच्या गोंधळानंतरही दुसऱ्या दिवशी तीच मंडळी पुन्हा वेळेत हजर होतात.
का?
कारण कॉर्पोरेट ऑफिस ही एक सवय आहे. जिथे लोक “काम करतात” असं भासवतात, आणि कंपनी “सुरळीत चालते” असं भासवत राहते.