महाराष्ट्र मायभूमी, तर गुजरात कर्मभूमी; सयाजीनगरीतील साहित्य संमेलनात मराठी-गुजराती स्नेहबंधांचा गौरव
वडोदरा : साहित्याने भाषिक आणि प्रांतवादाच्या सीमा ओलांडून माणसांना जोडण्याचे काम केले पाहिजे. साहित्यिकांनी समाजासमोर सत्य मांडण्याचा प्रयत्न करावा. साहित्याच्या क्षेत्रात भाषावाद, प्रांतवाद आणि देशवाद यांना स्थान मिळता कामा नये, असे प्रतिपादन किशोर टिळेकर यांनी केले. वडोदरा येथे अखिल भारतीय मराठी साहित्य परिषदेच्या वतीने आयोजित पहिल्या सयाजीनगरी मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षीय भाषणात ते बोलत होते.
या संमेलनाचे अध्यक्षपद देऊन आपल्यावर विश्वास दाखवल्याबद्दल त्यांनी परिषदेचे राष्ट्रीय अध्यक्ष डॉ.शरद गोरे यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त केली. केवळ आभार व्यक्त करून ही भावना संपत नाही, तर मिळालेल्या प्रेमाची आणि विश्वासाची जाणीव कायम मनात ठेवली पाहिजे, अशी भावना त्यांनी व्यक्त केली. बडोद्याच्या रसिकांनी आपल्याला दिलेले प्रेम, अध्यक्ष म्हणून केलेला सन्मान आणि साहित्यिकांना एकत्र आणण्यासाठी आयोजकांनी घेतलेले परिश्रम यांचे त्यांनी विशेष कौतुक केले.
यावेळी व्यासपीठावर डॉ. शरद गोरे, कविसंमेलन अध्यक्ष सूर्यकांत नामुगडे, प्रमुख पाहुणे रमेश रेडेकर, स्वागताध्यक्ष रंजनादेवी भोईटे, निमंत्रक मानसी म्हसकर, मिलिंद बोडस यांच्यासह अनेक साहित्यिक, कवी, लेखक आणि रसिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
साहित्य संमेलने ही कवी, लेखक आणि साहित्यिकांसाठी आपल्या प्रतिभेला व्यक्त करण्याची पर्वणी असते. प्रत्येक साहित्यिक आपल्या परीने मोठा असतो. त्याला व्यक्त होण्यासाठी आणि आपल्या साहित्याची ओळख करून देण्यासाठी व्यासपीठ मिळणे महत्त्वाचे असते.अखिल भारतीय मराठी साहित्य परिषद अशा संमेलनांच्या माध्यमातून साहित्यिकांना संधी उपलब्ध करून देत आहे.आपल्यालाही या संमेलनाच्या अध्यक्षपदाच्या रूपाने अशी संधी मिळाली, याबद्दल आपण सर्वांचे ऋणी असल्याचे टिळेकर यांनी सांगितले.
साहित्य संमेलन आयोजित करणे हे सोपे काम नाही. त्यासाठी नियोजन, समन्वय आणि अनेकांचे सहकार्य आवश्यक असते. विशेषतः संमेलनाच्या आयोजनासाठी पडद्यामागे काम करणाऱ्या व्यक्तींचे योगदान महत्त्वाचे असते, असेही त्यांनी नमूद केले.
सयाजीराव गायकवाड यांच्या लोकहितवादी कार्याचा गौरव
बडोद्याच्या ऐतिहासिक परंपरेचा उल्लेख करताना टिळेकर यांनी सयाजीराव गायकवाड यांच्या कार्याला अभिवादन केले. सयाजीराव गायकवाड हे लोकहिताला प्राधान्य देणारे, लोकशाहीची मूल्ये दृढ करणारे आणि जनतेच्या कल्याणाचा विचार करणारे राजे होते. गुजरातच्या भूमीत अशा लोकाभिमुख आणि दूरदृष्टीच्या राजाने कार्य केले, ही महत्त्वाची बाब आहे. त्यामुळे सयाजीनगरीत आयोजित होणाऱ्या साहित्य संमेलनाला ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भ प्राप्त होतो, असे त्यांनी सांगितले.
मराठी आणि गुजराती भाषांमधील स्नेहबंध अधिक दृढ व्हावेत
महाराष्ट्र आणि गुजरात या दोन्ही प्रदेशांतील लोकांना मराठी आणि गुजराती भाषांविषयी प्रेम आहे. दोन्ही भाषांच्या परंपरा, साहित्य आणि संस्कृती यांचा परस्पर सन्मान केला पाहिजे. भाषेच्या आधारावर भेद निर्माण करण्याऐवजी साहित्याच्या माध्यमातून आपुलकी वाढवली पाहिजे. साहित्यिकांनी भाषिक किंवा प्रादेशिक वादांमध्ये अडकून न पडता समाजाला जोडण्याचे काम करावे, असे आवाहन टिळेकर यांनी केले.
भाषावाद आणि प्रांतवादाच्या चर्चेतच आपण अडकून राहिलो, तर साहित्याची प्रगती खुंटते. साहित्य हे माणसांच्या भावभावना, अनुभव आणि सामाजिक वास्तव व्यक्त करणारे माध्यम आहे. त्यामुळे साहित्यिकांनी सत्य मांडण्याची भूमिका स्वीकारली पाहिजे. समाजातील वास्तवाकडे डोळसपणे पाहून निर्भीडपणे लेखन करणे ही साहित्यिकांची जबाबदारी आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
महाराष्ट्रातील साहित्यिकांनी गुजरातच्या भूमीत येऊन येथील सांस्कृतिक वातावरण आणि साहित्याविषयी असलेली आस्था अनुभवावी. महाराष्ट्र, गुजरात, कर्नाटक, तामिळनाडू अशा विविध राज्यांमध्ये साहित्य संमेलने आयोजित झाली, तर विविध भाषांतील साहित्यिकांना एकमेकांच्या साहित्याचा परिचय होईल. अशा संवादातून साहित्य अधिक समृद्ध होईल आणि देशातील सांस्कृतिक एकात्मतेला बळ मिळेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
महाराष्ट्र मायभूमी, गुजरात कर्मभूमी
भाषणाच्या उत्तरार्धात किशोर टिळेकर यांनी कवितांच्या माध्यमातून उपस्थितांशी संवाद साधला. रसिकांनी दिलेल्या प्रेमाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करताना त्यांनी आपल्या भावना काव्यपंक्तींमधून मांडल्या. आयुष्यात कितीही संकटे आली, तरी न डगमगता पुढे जाण्याची जिद्द आणि रसिकांच्या प्रेमामुळे मिळणारे बळ यांचा प्रत्यय त्यांच्या कवितेतून आला.
‘महाराष्ट्र ही मायभूमी आणि गुजरात कर्मभूमी’ या भावनेतून त्यांनी दोन्ही प्रदेशांशी असलेले आपले नाते व्यक्त केले. महाराष्ट्र आणि गुजरात या दोन भूमींचे नाते केवळ भौगोलिक नसून ते भाषा, संस्कृती, प्रेम आणि आपुलकीने जोडलेले आहे, असा भाव त्यांच्या शब्दांतून प्रकट झाला.
यानंतर त्यांनी आईच्या प्रेमावर आधारित कविता सादर केली. आईचे विशाल मन, तिचा त्याग, मुलांसाठी सहन केलेल्या वेदना, तिच्या प्रेमातील गोडवा आणि तिच्या अस्तित्वाचे अनन्यसाधारण महत्त्व या भावना त्यांनी कवितेतून मांडल्या. आईचे प्रेम नाकारता येत नाही आणि आईचे प्रेम लाभलेला माणूस भाग्यवान असतो, हा भाव त्यांच्या कवितेतून व्यक्त झाला. आईच्या मायेतील वात्सल्य आणि तिच्या त्यागाची जाणीव करून देणाऱ्या या काव्यसादरीकरणाने भाषणाला भावनिक वळण मिळाले.
साहित्यप्रेमाची परंपरा पुढे नेण्याचे आवाहन
बडोद्यामध्ये आयोजित केलेल्या या साहित्य संमेलनाची परंपरा आगामी काळातही कायम राहावी आणि दरवर्षी अधिक व्यापक स्वरूपात साहित्यिकांना एकत्र आणणारे उपक्रम आयोजित व्हावेत, अशी अपेक्षा टिळेकर यांनी व्यक्त केली. साहित्याविषयीचे प्रेम जपणे, नव्या साहित्यिकांना संधी देणे आणि विविध भाषांतील साहित्यिकांमध्ये संवाद वाढवणे, ही काळाची गरज असल्याचे त्यांनी सांगितले.
साहित्यिकांनी एकमेकांचा सन्मान करावा, सत्याची कास धरावी आणि साहित्याच्या माध्यमातून समाजात प्रेम, बंधुभाव व सांस्कृतिक एकात्मता वाढवावी, हा त्यांच्या अध्यक्षीय भाषणाचा मुख्य संदेश ठरला. उपस्थितांनी दिलेल्या प्रेमाबद्दल आभार मानत त्यांनी आपल्या भाषणाचा समारोप केला.
