डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली स्मृती साहित्य सोहळा
सोलापूर – आज भाषांच्या माध्यमातून समाजात तेढ निर्माण होत असताना डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली यांच्या साहित्यातून व्यक्त झालेला तेलुगू-मराठी अनुबंध आणि आत्मीयता प्रत्येकाने जपण्यासारखी व शिकण्यासारखी आहे,असे प्रतिपादन शिवाजी विद्यापीठातील मराठी विभागप्रमुख प्रा. डॉ. रणधीर शिंदे यांनी केले.
महाराष्ट्र राज्य तेलुगू साहित्य अकादमी आणि सांस्कृतिक कार्य विभाग, महाराष्ट्र शासन यांच्यावतीने अक्कलकोट येथे आयोजित डॉ.लक्ष्मीनारायण बोल्ली स्मृती साहित्य सोहळ्याच्या उद्घाटनप्रसंगी ते बोलत होते. यावेळी डॉ. शिंदे यांनी डॉ. बोल्ली यांच्या समग्र साहित्याचा विविध अंगांनी आढावा घेत त्यांच्या साहित्याची मर्मस्थळे, बलस्थाने आणि साहित्यिक महत्त्व अनेक या दोन भाषांमधील केवळ भाषिक उदाहरणांसह स्पष्ट केले.
प्रा. डॉ. शिंदे म्हणाले की, डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली यांच्या साहित्यामध्ये तेलुगू आणि मराठी संबंध नव्हे, तर सांस्कृतिक आणि भावनिक अनुबंधही प्रकर्षाने जाणवतो. भाषेच्या पलीकडे जाऊन माणसांना जोडणारे त्यांचे साहित्य आजच्या काळात अधिक महत्त्वाचे ठरते.
डॉ मोहन पत्तीपाका , (विभागीय सचिव, नॅशनल बुक ट्रस्ट ऑफ इंडिया, बंगलोर) हे लक्ष्मीनारायण यांच्या तेलुगुतील कामाबद्दल तेलुगु भाषेतून बोलले.यावेळी मोहन पत्तीपाका यांनी, डॉ. बोल्ली यांच्या साहित्यिक योगदानाचा गौरव केला. महाराष्ट्राची संत परंपरा, संत तुकाराम, संत ज्ञानेश्वर तसेच पंढरपूरचे विठ्ठल रुक्मिणी यांची माहिती तेलंगणाला डॉ. बोल्ली यांच्या साहित्यामुळे झाली, असे त्यांनी सांगितले.
प्रारंभी शोभा बोल्ली यांनी स्वागत केले. यावेळी मल्लिकार्जुन कमटम, अशोक कंटे, दयानंद भालेराव आदी उपस्थित होते. कवी संमेलनात सहभागी कवींनी डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली यांच्या कवितांचे मराठी व तेलुगू भाषांमध्ये अनुवाद करून सादरीकरण केले. सूत्रसंचालन ममता बोल्ली यांनी केले.
अक्कलकोटमध्ये डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली यांच्या साहित्यिक योगदानाचे स्मरण
लक्ष्मीनारायण बोल्ली हे सोलापूरचे. त्यांनी विविध प्रकारची वाङ्मय निर्मिती केली. कविता, नाटक, संशोधनपर लेखन व भाषांतराच्या क्षेत्रात त्यांनी दिलेले योगदान महत्त्वाचे आहे. एका साळियाने ‘या शीर्षकाचे त्यांचे उल्लेखनीय असे आत्मचरित्र प्रकाशित आहे. दीडशे वर्षांपूर्वी तेलंगणातून येऊन वसलेल्या सोलापुरातील पद्मशाली समाजाचा इतिहास व त्यांच्या लोकव्यवहाराचे उल्लेखनीय चित्रण या आत्मचरित्रामध्ये आहे.
बोल्ली यांच्या आयुष्याची वळणे आणि त्यांचे वाङ्मयावरील मनस्वी प्रेमाचे संवेदन आत्मचरित्रामध्ये आहे.’ बोटात कसब, ओठात मृदू लाघवी शब्द आणि अंतरंगात रंगसंगतीची जन्मजात जाण अशा विणकर समाजाच्या श्रमसंस्कृतीचे बहुस्वरीय चित्रण या आत्मचरित्रामध्ये आहे. सोलापुरात नांदत असलेल्या तेलंगण संस्कृतीचे वैशिष्ट्यपूर्ण कथन असणारे हे आत्मचरित्र आहे. सोलापुरातील विणकर समाज, हातमाग, यंत्रमाग ते आजच्या स्थित्यंतरापर्यंतचा प्रवास त्यामध्ये आहे. तसेच ‘ ‘लक्ष्मी चंचल असते पण सरस्वती निश्चल असते ‘ या त्यांच्या स्वभावदृष्टीचा अविष्कार त्यांच्या आत्मचरित्रामध्ये आहे.
लक्ष्मीनारायण यांनी तेलुगुतून मराठीत आणि मराठीतून तेलगूत अनेक अनुवाद केले त्यांच्या या प्रकारच्या सांस्कृतिक आणि भाषिक कामामागे संस्कृती संगमाचे व संस्कृती आदान-प्रदानाचे महत्त्व आहे. ‘तेलुगु मातृभाषा , मराठी माझी गात्रभाषा, गळा तेलुगुचा, लळा मराठीचा’, असे त्यांचे भावविश्व होते. तेलुगु देवकीनं जन्माला घातलं आणि मराठी यशोदेनं ममतेने पोसलं ‘ अशी त्यांची जीवनदृष्टी होती. दोन्ही संस्कृतीवर त्यांचे मनस्वी प्रेम होते. भूतकाळातील संचित आणि मराठीने वाढवले, बहरविले यात त्यांना आनंद होता. तेलगू कथा वाडमयाचा त्यांनी मराठीला परिचय करून दिला. तेलुगूतील थोर कवी संत वेमना यांच्या कार्याचा व साहित्याचा परिचय करून दिला. एका अर्थाने तेलुगु फुलांचा मराठी सुगंध मराठी संस्कृतीला परिचित करून दिला.
‘ रंध्री रंध्री माझ्या आंध्री भाषा जरी, मंद्रगीत उरी मराठीचे ‘ याचा त्यांना सार्थ अभिमान होता. लक्ष्मीनारायण यांनी शाहीर राम जोशी व गोविंदाग्रज यांची ललित चरित्रे लिहिली. ‘दक्षिण भारतातील रामायणे’ हे त्यांचे महत्वाचे पुस्तक. वाल्मिकी रामायणापेक्षा वेगळ्या रामकथेचा त्यांनी शोध घेतला. वीरप्पा मोईली यांनी पंच खंडात्मक रामायण लिहिल्याचा उल्लेख त्यांच्या लेखात आहे. कन्नड, तेलुगू, मल्याळम, तमिळ एवढेच नव्हे तर तुळू भाषेतील रामायणावर लेख त्यांनी लिहिले.
मराठी भाषा, संस्कृतीवर त्यांचे विलक्षण प्रेम होते.
‘ज्ञानदेव तुझी ऐसी रे मराठी
चंदनाची उटी गंधमय
ज्ञानदेव तुझी अलंकार नगरी
वसो माझ्या उरी पुजण्यासी ‘ अशी त्यांची भावना होती.
दिलीप पुरुषोत्तम चित्रे यांच्या एका कवितेत म्हटले आहे.
‘मीच शोधत राहिलो मुळं आणि पारंब्या जगभर, मला पाहिजे होतं स्वतः भोवती दाट अरण्य ‘ त्याप्रमाणे लक्ष्मीनारायण बोल्ली आपल्या साहित्यातून आयुष्यभर शोधत राहिले दाट अरण्य भाषेचे, संस्कृतीचे आणि माणसांचे. त्यांच्या साहित्याचे पुन्हा स्मरण करण्याची संधी तेलुगु साहित्य अकादमी व तेलुगु अभिवृद्धी वाचनालय, सोलापूर यांच्यामुळे मिळाली.
