किटकांच्या दुनियेत – मित्र कीटक

किटकांच्या दुनियेत – विविध किटकांची माहिती करून देणारी मालिका
लेखक – धनंजय शहा ( 94230 68807)
अभिवाचन – रसिका तुळजापूरकर

कृषी क्षेत्रात काही कीटक असे असतात जे पिकांचे नुकसान करत नाहीत, उलट शेतकऱ्यांना कीडनाशकासारखी मदत करतात. असे कीटक मित्र किटक म्हणून ओळखले जातात.

मित्र किटकांचे प्रकार व उपयुक्तता
१) शत्रू कीटक खाणारे (Predators)

हे कीटक इतर पिकांना हानी पोहोचवणाऱ्या कीटकांना खातात.
गोजिरा (Ladybird beetle / गोजिरा भुंगा) – मावा, पांढरी माशी खातो.
कोळी (Spiders / कोळी) – उडणारे कीटक पकडतो.
भुंग्याच्या काही जाती (Ground beetles) – जमिनीतले कीटक खातात.

२) परजीवी (Parasitoids)

हे कीटक शत्रू किड्यांच्या शरीरात अंडी घालतात व त्यांच्यावर वाढतात.
ट्रायकोग्रामा (Trichogramma spp.) – पिकांवर होणाऱ्या किड्यांच्या अंड्यांत अंडी घालून त्यांचा नाश करतो.
अपांटेल्स (Apanteles spp.) – अळीमध्ये परजीवी बनून तिला नष्ट करतो.

३) परागीभवन करणारे (Pollinators)

हे कीटक फुलांमध्ये परागकण नेऊन फळधारणा वाढवतात.
मधमाशा (Honeybees) – बहुतेक पिकांच्या परागीभवनासाठी उपयोगी.
फुलपाखरे (Butterflies) – फुलांमध्ये परागकण नेऊन मदत करतात.

४) जैविक कीडनाशक तयार करणारे सूक्ष्म कीटक

नीम तेलावर वाढणारे काही बुरशीजन्य कीटक – पिकांचे रक्षण करतात.

शेतकऱ्यांसाठी उपयोग

रासायनिक कीडनाशकांवर अवलंबित्व कमी होते.
पिकांचे उत्पादन निरोगी व सेंद्रिय स्वरूपात मिळते.
पर्यावरणातील संतुलन राखले जाते.

👉 साधारण नियम :

शेतात अंधाधुंद कीडनाशक फवारणी करू नये.
या मित्र कीटकांना जिवंत ठेवण्यासाठी नैसर्गिक कीड नियंत्रण पद्धती वापराव्यात.