उजेडाच्या वाटेवर : स्त्रीशक्तीचा संघर्ष, स्वप्ने आणि प्रवास

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त उजेडाच्या वाटेवर – स्त्री जीवनातील विविध पैलूं उलगडणारे आणि समाजाचा स्त्री विषयीचा दृष्टिकोन सुदृढ करणारे संदेश भंडारे यांच्या छायाचित्राचे प्रदर्शन मुंबईमधील प्रभादेवी येथील रवींद्र नाट्य मंदिराच्या कलादालनात भरविण्यात आले आहे. याचे उद्घाटन बुधवारी ४ मार्च २०२६ रोजी सायंकाळी ५ वाजता होणार असून हे प्रदर्शन रविवार ८ मार्च २०२६ पर्यंत सकाळी १०.३० ते सायंकाळी ७ वाजेपर्यंत पाहाता येणार आहे. या प्रदर्शनाचे आयोजन महाराष्ट्र राज्य महिला आयोगाच्यावतीने करण्यात आले आहे. त्या निमित्ताने…

आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाच्या निमित्ताने आयोजित ‘उजेडाच्या वाटेवर’ हे छायाचित्र प्रदर्शन स्त्रीजीवनाच्या विविध पैलूंना प्रभावीपणे उजागर करणारा सामाजिक दस्तऐवज ठरतो. पोस्टरवरील प्रत्येक छायाचित्र केवळ एक दृश्य नसून बदलत्या काळात स्त्रीने घेतलेली झेप, तिचा संघर्ष आणि तिची जिद्द यांची जिवंत साक्ष आहे.

बांधकामाच्या ठिकाणी सिमेंट-वीटांमध्ये काम करणारी महिला—तिच्या हातांवरील ताण आणि चेहऱ्यावरची एकाग्रता कष्टमय आयुष्याची कहाणी सांगतात. पारंपरिक चौकटी मोडत श्रमाच्या क्षेत्रात तिने स्वतःचे स्थान निर्माण केले आहे. हे दृश्य स्त्रीच्या आर्थिक स्वावलंबनाचे आणि आत्मविश्वासाचे प्रतीक ठरते.

रिक्षा चालवणारी महिला पुरुषप्रधान समजल्या जाणाऱ्या क्षेत्रातील रूढ कल्पनांना छेद देते. तिच्या हातातील स्टेअरिंग म्हणजे केवळ वाहनाचे नियंत्रण नाही, तर आयुष्याच्या दिशेवरची पकड आहे. कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळत ती समाजाच्या मुख्य प्रवाहात ठामपणे उभी आहे.

औद्योगिक क्षेत्रात मशिनरी हाताळणारी महिला तंत्रज्ञान आणि कौशल्याच्या क्षेत्रातील स्त्रीची उपस्थिती अधोरेखित करते. शिक्षण, प्रशिक्षण आणि संधी मिळाल्यास स्त्री कोणतेही क्षेत्र पादाक्रांत करू शकते, हा स्पष्ट संदेश या प्रतिमेतून उमटतो.

छोट्या मालवाहू वाहनाच्या मागे कुटुंबासह बसलेली महिला स्थलांतर, उपजीविका आणि जीवनाच्या संघर्षाची कहाणी सांगते. सामानाच्या गठ्ठ्यांमध्येही तिच्या चेहऱ्यावर धैर्य आणि स्वीकाराची छटा दिसते. अनेकदा स्वतःच्या इच्छा बाजूला ठेवून कुटुंबासाठी प्रवास करणारी स्त्री हीच उजेडाच्या शोधात पुढे सरसावलेली असते.

ग्रामीण पार्श्वभूमीवर झाडाच्या फांद्यांवर झुलणारी मुले आणि त्यांच्याकडे लक्ष ठेवणारी स्त्री—हे दृश्य निरागसतेसोबतच संस्कारांची जपणूक दाखवते. स्त्री ही केवळ कष्टकरी नसून पुढील पिढीची दिशा ठरवणारी शक्ती आहे.

कारखान्यातील कामगार स्त्री आणि सायकल मिळाल्याचा आनंद लुटणाऱ्या मुलींची प्रतिमा आशेचा किरण ठरते. सायकल ही केवळ वाहतुकीचे साधन नसून स्वातंत्र्य, शिक्षण आणि संधीचे प्रतीक आहे. एका पिढीचे श्रम आणि दुसऱ्या पिढीची स्वप्ने यांची सांगड येथे घातलेली दिसते.

‘शोधूया, तिला, तुम्हाला आणि सगळ्या जणींना—कधी उजेडाच्या वाटेवर, तर कधी स्वतःच उजेड होऊन!’ हा संदेश या प्रदर्शनाच्या केंद्रस्थानी आहे. स्त्री केवळ प्रकाशाच्या दिशेने वाटचाल करत नाही, तर अनेकदा तीच समाजासाठी प्रकाशस्तंभ बनते. रवींद्र नाट्य मंदिर, प्रभादेवी येथे आयोजित आणि महाराष्ट्र राज्य महिला आयोगाच्या पुढाकारातून साकारलेले हे प्रदर्शन कलात्मकतेसोबतच सामाजिक भान जागवणारे आहे. स्त्रीचे स्थान कालानुरूप बदलत आहे; ती घरापुरती मर्यादित न राहता समाजाच्या प्रत्येक क्षेत्रात योगदान देत आहे. या छायाचित्रांमधून तिच्या संघर्षाचा, कर्तृत्वाचा आणि आशावादाचा प्रवास अनुभवता येतो.

‘उजेडाच्या वाटेवर’ हे शीर्षक आशेचा दीप प्रज्वलित करते. या प्रदर्शनातून स्त्रीकडे नव्या दृष्टीने पाहण्याची, तिच्या योगदानाचा सन्मान करण्याची आणि तिच्या स्वप्नांना पाठबळ देण्याची प्रेरणा मिळते. स्त्री ही केवळ कुटुंबाची आधारवड नसून समाजाच्या प्रगतीची केंद्रबिंदू आहे—हा संदेश या प्रदर्शनातून ठामपणे अधोरेखित होतो. महिला दिनाच्या निमित्ताने ‘उजेडाच्या वाटेवर’ हा उपक्रम म्हणजे स्त्रीशक्तीला अभिवादन करणारा आणि तिच्या उज्ज्वल भविष्याचा विश्वास व्यक्त करणारा अर्थपूर्ण सांस्कृतिक सोहळा आहे.