उन्हाळा सुरू झाला की सर्वांना वेध लागतात ते ‘फळांचा राजा’ आंब्याचे. बाजारात कैरी आणि आंबे मोठ्या प्रमाणावर दिसू लागतात. मात्र, आयुर्वेदानुसार कैरी आणि आंबा या दोन्हीचे गुणधर्म पूर्णपणे वेगळे आहेत. राधा केअर अँड क्युअर क्लिनिकच्या डॉ. राधा खडक्कर (आयुर्वेद एम.डी.) यांनी या विषयावर महत्त्वाची माहिती दिली आहे….
कैरीचे गुणधर्म आणि सावधानता
अनेकांना उन्हाळ्यात कैरी खायला खूप आवडते, पण कैरी खाताना काही गोष्टींचे भान ठेवणे आवश्यक आहे.
त्रिदोष वाढवणारी: कैरी शरीरातील वात, पित्त आणि कफ या तिन्ही दोषांना वाढवते.
रक्तावर परिणाम: कैरीचे अतिसेवन रक्ताला दूषित करू शकते.
चवीला रुचकर: जरी ती गुणधर्माने काहीशी त्रासदायक असली, तरी चवीला अतिशय रुचकर आणि आंबट असते.
कोणी कैरी खाणे टाळावे ?
ज्यांना कफ किंवा पित्ताचा त्रास आहे, किंवा ज्यांना डॉक्टरांनी आंबट पदार्थ खाण्यास मनाई केली आहे, त्यांनी कैरी खाणे टाळावे किंवा अगदी कमी प्रमाणात खावी. जेवताना तोंडी लावण्यासाठी किंवा ‘कैरीचे पन्हे’ या स्वरूपात तुम्ही कैरीचा आस्वाद घेऊ शकता.
पिकलेला आंबा: आयुर्वेदाचा दृष्टिकोन
पिकलेल्या आंब्याबद्दल ‘भावप्रकाश निघंटू’ या ग्रंथात एक सुंदर श्लोक दिला आहे.
“पक्वन्तु मधुरं वृष्यं स्निग्धं बलसुखप्रदम्। गुरु वातहरं हृद्यं वर्ण्यं शीतं पित्तलम्॥”
या श्लोकानुसार पिकलेल्या आंब्याचे गुणधर्म असे आहेत:
वातशामक: पिकलेला आंबा शरीरातील वात कमी करण्यास मदत करतो.
बलवर्धक: हा शरीराला ताकद (बल) आणि सुख देणारा आहे.
स्निग्ध आणि शीतल: आंबा शरीरातील ओलावा (Lubrication) टिकवून ठेवतो आणि प्रकृतीने थंड (शीतल) आहे.
पचायला जड: आंबा ‘गुरु’ म्हणजेच पचायला थोडा जड असतो, त्यामुळे तो योग्य प्रमाणात खाणे हिताचे ठरते.
इतर फायदे: आंबा हृदयासाठी चांगला आहे, भूक वाढवतो आणि रंगात सुधारणा करतो. तसेच तो शरीरातील ‘शुक्र’ (वीर्य) वाढवण्यास मदत करतो.
आंबा कधी खावा ?
अनेकांना वाटते की आंबा उष्ण आहे, पण प्रत्यक्षात तो शीतल आहे. ग्रीष्म ऋतूत (उन्हाळ्यात) उष्णता वाढलेली असते, अशा वेळी मधुर, शीतल आणि स्निग्ध असलेला आंबा खाणे शरीरासाठी गुणकारी ठरते. प्रामुख्याने अक्षय तृतीयेनंतर आंबा पूर्णपणे पिकलेला असतो, तेव्हापासून तो खाणे अधिक योग्य मानले जाते.
या उन्हाळ्यात आंब्याचा आस्वाद घेताना आपल्या प्रकृतीचा विचार करून आणि योग्य प्रमाणात सेवन केल्यास त्याचे पूर्ण फायदे मिळतील.
अधिक माहितीसाठी संपर्क:
डॉ. राधा खडक्कर, राधा केअर अँड क्युअर क्लिनिक
मोबाईल नं.: 8805643624
