दंडोबा टेकडीवरील फॅन-थ्रोटेड सरडे

बरीच वर्ष झाली दंडोबा टेकडीवर सीटाना पाहण्यासाठी फिरती ही होतेच. ह्या वर्षी एसीएफ डॉ अजित साजने यांच्यासोबत दंडोबा डोंगरावर फिरती करत असताना अजित यांनी मोबाईल वर टिपलेला हा व्हिडिओ…

अजितकुमार पाटील

पावसाळ्याने जोर धरला की सीटाना बाहेर पडतात.हे सरडे फक्त भारतीय उपखंडातच आढळतात, जिथे ते बदलत्या हवामानाच्या प्रभावाखाली विकसित झाले ज्यामुळे निवासस्थान बदलले. सरडे 26 दशलक्ष वर्षांपूर्वी जंगलात राहणाऱ्या पूर्वजापासून उत्पन्न झाले आणि कोरड्या वातावरणात अनुकूल झाले. ह्यांचे भारतातील किमान 15 आणि उपखंडातील 18 प्रजातींचे वैविध्यपूर्ण गट आहेत.

फॅन-थ्रोटेड सरडे हे लहान, रंगीबेरंगी सरपटणारे प्राणी आहेत जे दक्षिण आशियातील कोरड्या झुडूप आणि किनारी भागात आढळतात. नरांच्या घशातून त्वचेचा एक सैल ठिपका असतो – तो फारसा जाणवत नाही परंतु जेव्हा सरडे डेटिंगचा खेळ सुरू होतो तेव्हा ते फुलतात/तयार होतात . तेव्हाच नर खडकावर कुरघोडी करतात, मोकळी झालेली त्वचा एका सुंदर पंखात फडकवतात. हा पंखा, त्यांच्यात विकसित होतो, म्हणून हे सरडे फॅन थ्रोटेड सरडे ( Fan Throated Lizard) ह्या नावानी ओळखले जातात. गळ्या खाली तयार होणारे हे पंखे धातूच्या काळ्या, नारंगी, निळ्या आणि मलईच्या रंगात किंवा सर्व एकाच रंगात येतात.

1829 मध्ये भारतातून त्यांचा शोध लागल्यापासून, देशात सापडलेल्या पंखाच्या गळ्यातील सरड्यांच्या विविधतेचे तपशीलवार मूल्यांकन करणे बाकी आहे. शास्त्रज्ञांनी आता त्यांच्या जवळपास सर्व संभाव्य अधिवासांचा शोध घेतला आहे आणि असा निष्कर्ष काढला आहे की भारतात किमान 15 भिन्न प्रजाती आहेत. हे सिटाना आणि सारडा या दोन पिढ्यांतील आहेत. 15 पैकी सहा प्रजातींचे (पाच सिटाना आणि एक सरडा) वर्णन करणे बाकी असले तरी, त्यांचा शोध सरड्यांच्या या गटाच्या उत्क्रांतीबद्दल पुरावे देत ​​आहे.