पुण्याचे डिजिटल शिखर

सांस्कृतिक राजधानीत तंत्रज्ञानाचा जागतिक संगम:
महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी आणि ज्ञानाचे माहेरघर असलेल्या पुणे शहराने एका अत्यंत महत्त्वपूर्ण जागतिक सोहळ्याचे यशस्वी यजमानपद भूषवले. भारत सरकारच्या दूरसंवाद विभागातर्फे आयोजित ‘ब्रिक्स’ (BRICS) दळणवळण आणि तंत्रज्ञान विषयक परिषदेने पुण्याच्या वैभवात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला आहे. १७ ते २१ ऑगस्ट दरम्यान चाललेल्या या बैठकीमध्ये जगातील प्रमुख ११ देशांचे प्रतिनिधी, उच्चपदस्थ अधिकारी आणि तंत्रज्ञान तज्ज्ञ एकत्र आले होते.

‘इनोव्हेट, कोपरेट अँड ट्रान्सफॉर्म’ (‘उन्नत, सहकार्य आणि परिवर्तन’) काळाची गरज:

‘उन्नत, सहकार्य आणि परिवर्तन’ या दूरदृष्टीच्या विचारावर आधारित असलेल्या या परिषदेत आजच्या वेगाने बदलणाऱ्या डिजिटल युगात मानवी कल्याणासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर कसा करावा, यावर सखोल मंथन झाले. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, पुढील पिढीचे दळणवळण, सायबर सुरक्षा आणि डिजिटल पायाभूत सुविधा यांसारख्या अत्यंत संवेदनशील विषयांवर या बैठकीत महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आले. केंद्रीय मंत्र्यांच्या उपस्थितीत पार पडलेल्या या सत्रांमुळे सदस्य देशांमधील तांत्रिक सहकार्य अधिक दृढ होण्यास मोठी मदत मिळणार आहे.

तीन प्रमुख टप्पे आणि उच्चस्तरीय मंथन

पाच दिवस चाललेल्या या परिषदेत प्रामुख्याने तीन मोठे कार्यक्रम पार पडले.

ब्रिक्स आयसीटी कार्यगटाची ७ वी बैठक (१७ ते १९ ऑगस्ट): यात शाश्वत कनेक्टिव्हिटी, डिजिटल कौशल्ये आणि स्टार्टअप्सना चालना देण्याविषयी चर्चा झाली.
डिजिटल ब्रिक्स मंच आणि प्रदर्शन (२० ऑगस्ट): यात उदयोन्मुख तंत्रज्ञान, सायबर सुरक्षा आणि डिजिटल सुरक्षिततेवर भर देण्यात आला.
ब्रिक्स दळणवळण मंत्र्यांची १२ वी बैठक (२१ ऑगस्ट): या बैठकीत केंद्रीय दळणवळण मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांनी भारताचे प्रतिनिधित्व केले आणि सदस्य देशांमधील सहकार्य अधिक दृढ करण्यावर भर दिला.

पुण्याचे वाढते जागतिक महत्त्व:

पुण्यासारख्या ऐतिहासिक शहरात ही जागतिक परिषद होणे हे देशाच्या धोरणात्मक वाढीचे मोठे प्रतीक आहे. येथील प्रगतशील शैक्षणिक वातावरण, संशोधन संस्था आणि माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्राची पार्श्वभूमी या आंतरराष्ट्रीय उपक्रमासाठी अत्यंत पूरक ठरली. या परिषदेच्या निमित्ताने जगातील महत्त्वाच्या अर्थव्यवस्थांना पुण्याच्या सामर्थ्याची ओळख झाली असून, आगामी काळात स्थानिक पातळीवर संशोधन, उद्योग आणि तरुणांसाठी सहकार्याचे नवीन दरवाजे उघडले आहेत. विकसनशील राष्ट्रांच्या डिजिटल भविष्यासाठी पुण्याच्या भूमीवरून घेतलेले हे निर्णय येत्या काळात जागतिक अर्थकारणाला नवी दिशा देणारे ठरतील यात शंका नाही.

भारताच्या दृष्टीने महत्त्व:
जागतिक नेतृत्वाचे प्रतीक: भारताच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या परिषदेने विकसनशील देशांच्या समूहात भारताचे तांत्रिक आणि धोरणात्मक नेतृत्व पुन्हा एकदा सिद्ध केले आहे.
डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधांचा प्रसार: भारताने स्वतः विकसित केलेल्या डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा (DPI) जगासमोर मांडण्याची आणि इतर देशांसोबत तशी यंत्रणा राबवण्याची ही एक सुवर्णसंधी ठरली.
आर्थिक व धोरणात्मक सहकार्य: सायबर सुरक्षा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि पुढील पिढीच्या दळणवळण क्षेत्रात भारताला इतर महासत्तांसोबत मजबूत भागीदारी मिळवून देण्यास या परिषदेने मोठी मदत केली आहे.

पुण्याच्या दृष्टीने महत्त्व:
जागतिक तंत्रज्ञान केंद्र म्हणून ओळख: पुण्याला आधीच ‘ऑक्सफर्ड ऑफ द ईस्ट’ आणि प्रमुख माहिती तंत्रज्ञान (IT) हब मानले जाते. या परिषदेमुळे पुण्याच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला गेला असून, आता हे शहर जागतिक राजकारण आणि अर्थकारणाच्या नकाशावर अधिक ठळकपणे उजेडात आले आहे.
स्थानिक स्टार्टअप्स आणि तरुणांसाठी संधी: जगभरातील तंत्रज्ञान तज्ज्ञ, उच्चपदस्थ अधिकारी आणि उद्योजक पुण्यात एकत्र आल्यामुळे येथील नवोदित उद्योजक, संशोधक आणि आयटी क्षेत्रातील तरुणांसाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सहकार्याचे नवे मार्ग खुले झाले आहेत.
पायाभूत सुविधांचा विकास: अशा जागतिक पातळीवरील कार्यक्रमांमुळे शहराच्या आधुनिक दळणवळण, सुरक्षा आणि इतर पायाभूत सुविधांचा दर्जा उंचावण्यास मोठा हातभार लागला आहे.

उज्वल आणि सुरक्षित डिजिटल भविष्याची पायाभरणी
अखेर, पुण्याच्या मातीवर उमटलेली ही पावले केवळ एका परिषदेची साक्ष देत नाहीत, तर भविष्यातील डिजिटल भारताच्या महामार्गावर एक नवी आणि मजबूत पायाभरणी करून गेली आहेत. जेव्हा जागतिक महासत्तांचे प्रतिनिधी आपल्या संस्कृतीच्या साक्षीने एका व्यासपीठावर एकत्र येतात, तेव्हा तो केवळ तंत्रज्ञानाचा संगम नसून मानवाच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी टाकलेला एक विश्वासाचा पाऊल असतो. पुण्याच्या या ऐतिहासिक भूमीवरून जगाला दिलेला सहकार्याचा आणि परिवर्तनाचा संदेश नक्कीच उद्याच्या डिजिटल युगाला एका नव्या आणि सुरक्षित वाटेवर नेऊन सोडेल, यात शंका नाही.

(लेखिका अर्थशास्त्र विषयाच्या सहाय्यक प्राध्यापिका आहेत.)