स्त्री स्वातंत्र्य की स्वैराचार
स्त्रीने उंबरठा ओलांडून आकाशाला गवसणी घातली, शिक्षण घेतले, करिअर घडवले, आर्थिक स्वावलंबन मिळवले; मग या प्रवासात नेमके कुठे काहीतरी चुकू लागले? स्वातंत्र्याच्या नावाखाली वाढणारी व्यसनाधीनता, दिखाऊ आधुनिकता आणि विवेक हरवून केलेले अनुकरण ही स्त्रीच्या प्रगतीची किंमत आहे का? की स्वातंत्र्य आणि स्वैराचार यांच्यातील सीमारेषा आपणच धूसर केली आहे? हा प्रश्न केवळ स्त्रीपुरता मर्यादित नसून तिच्या कुटुंबाचा, मुलांचा आणि संपूर्ण समाजाच्या भवितव्याचा आहे.
पुष्पा वरखेडकर
काळ कोणताही असो समस्या आणि प्रश्न निर्माण होतातच. स्वातंत्र्यपूर्व काळामध्ये जनतेला भारत देशाला स्वतंत्र मिळविण्याकरिता अनेक थोर नेत्यांनी आपल्या प्राणाची आहुती दिली व देशाला स्वातंत्र्य मिळाले प्रत्येक व्यक्ती आत्मनिर्भर व स्वातंत्र्याने जगू लागली.आता समस्या उद्भवू लागली आहे की स्त्रियांची व्यसनाधीनता जोर धरू पहात आहे.आज पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून प्रत्येक क्षेत्रात तिने मोठी प्रगती केली आहे.
आपली भारतीय संस्कृती स्त्रीला प्राधान्य देत आली आहे.पुरातन काळातील स्त्री ही भारतीय संस्कृतीचा आणि इतिहासाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. वैदिक काळापासून ते मध्ययुगीन काळापर्यंत स्त्रियांचे समाजातील स्त्रियांचे स्थान आणि त्यांची भूमिका सातत्याने बदलत आहे. वैदिक काळातील स्त्रिया अत्यंत उच्च आणि सन्मानाचे स्थान होते. शिक्षणाचा पूर्ण अधिकार स्त्रियांना होता.
विदुषी स्त्रियांच्या बाबतीत पहावयाचे झाल्यास यज्ञ व धार्मिक विधीमध्ये पतीसोबत पत्नीची उपस्थिती अनिवार्य होती. उत्तर वैदिक काळात स्त्रियांच्या स्थितीत बदल होऊ लागला. शिक्षणाचे अधिकार पूर्वी इतकी राहिले नाही म्हणून श्रुती आणि इतर धर्मशास्त्रांच्या काळात स्त्रियांच्या स्वातंत्र्यावर बंधने घालण्यात आली.
आज 21व्या शतकात नोकरी अथवा शिक्षणाच्या निमित्ताने स्त्रियांनी उंबरठा ओलांडला असला तरी अजूनही अनेक संकटांना त्यांना सामोरे जावे लागते. पण या परिस्थितीत स्त्री स्वतः जबाबदार आहे असे कधी कधी म्हणावे लागते. हल्ली तिने प्रसारमाध्यमातून केलेल्या प्रदर्शनाचे हे प्रतिसाद असेल असे वाटते. जाहिरातीतून प्रसिद्धीसाठी त्यांचा मादक वावर वाढल्याने त्यांचा वापर करून घेतात. हा त्यांच्या कलेचा नसून शरीराचा वापर करून घेतात. हे विसरायला नको. पुरुष मात्र अंगभर कपडे घालून जाहिरात देतात.
स्त्री मात्र आपला शरीराचा संवेदनशील भाग उघडा करून आज आधुनिकतेच्या नावावर अंग प्रदर्शन करतात. स्त्रीने लज्जा रक्षणासाठी अंगभर कपडे घालावेत. असा जुन्या लोकांचा दंडक होता. पूर्वी सातच्या आत घरात हा नियम होता तीच परिस्थिती उद्भवते की काय? असा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला. आपला मुख्य विषय म्हणजे व्यसनाधीनता आहे. परंतु हाही प्रश्न भेडसावत आहे की वस्त्र प्रावरणे स्त्रीने कसे वापरावे. शरीराचे प्रदर्शन करून आपली अस्मिता धोक्यात आणणे होय. ही समस्या कुठे थांबेल हा देखील मोठा प्रश्न आ वासून उभा आहे.
आजच्या काळात स्त्रियांच्या जीवनात अनेक बदल झाले आहे. शिक्षण, करिअर, सामाजिक स्थान आणि व्यक्तिमत्व विकास यासारख्या क्षेत्रात महिलांनी प्रगती केली आहे. राहिला प्रश्न स्त्री आता अधोगतीकडे चालली आहे. महिला व्यसनी झाली की संपूर्ण कुटुंबाची वाताहात होते.आधुनिक जीवनशैलीत फॅशन किंवा सोशल ड्रिंक म्हणून दारू पिण्याची सुरुवात होते. नंतर त्याचे व्यसनात रूपांतर होते. उच्चशिक्षित महिला या व्यसनाधीन झाल्या आहेत त्यांचं अनुकरण सामान्य महिला देखील करत आहेत.
स्त्रियांमधील व्यसनाधीनता हे गंभीर आणि वाढणारी समस्या आहे. पूर्वी पुरुषांच्या बाबतीत समाज या समस्येवर चिंताक्रांत अवस्थेत होता. या विषयावर समाज प्रबोधन होत होते. गाडगेबाबांनी आपल्या कीर्तनातून व्यसनमुक्ती वर प्रबोधन केले. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांनी सांगितले. व्यसने सारी सोडून द्या ना! सरळ पणाने जीवन जगाना!
आज अशी स्थिती झाली आहे की
जिथे हाती पाळण्याची दोरी! ही जगाते उद्धरी!
ही उद्धार करणारी स्त्री च जर भरकटली असेल तर या समाजाची उभारणी ज्यावर आहे. ती अवस्था कोलमडल्याशिवाय राहणार नाही आणि या गोष्टीची भयंकर भीती निर्माण झाली आहे.
ज्या स्त्रीच्या ठिकाणी स्वतंत्र विचार करण्याची क्षमता आहे व विचारांती निर्णय घेण्याची क्षमता आहे. कारण तिच्या ठिकाणी क्षमा नावाचा गुण आहे. दुसऱ्यांच्या चुका पदरात घेणारी तिच्या ठिकाणी संयम हा गुण आहे पण आज तिचा संयम सुटू पाहतो आहे. तिचा हा स्वाभाविक गुण लुप्त होऊ पाहत आहे. ती कुटुंबाचा आधार आहे. घरातील मुला बाळांनी जर आईचे अनुकरण केले तर काय होईल? या गोष्टीचा विचार सुज्ञ, शिक्षित, उच्चशिक्षित महिलेने जरूर करावा असे मला वाटते.
आज मुली उच्च शिक्षणासाठी मोठ्या शहरात जातात. पण काही वेळेला व्यसनाधीन होतात. भान हरपून वेगवेगळे वर्तन करतात. त्यातून वाद निर्माण होतात. त्याचे पर्याय म्हणून संयम सुटतो व आत्महत्येसारखे गंभीर प्रश्न निर्माण होतात. आज-काल एक नवीन ट्रेंड म्हणून आला आहे. तो म्हणजे लिव्ह इन् relationship हा किळसवाणा प्रकार मुला मुलींमध्ये आला आहे. आणि त्यामुळे विवाह संस्था ही धोक्यात आली आहे. यामुळे अनेक गंभीर समस्या निर्माण होत आहे पालकांच्या पुढे अनेक प्रश्न निर्माण झाले. आता तरुणांपुढे आवाहन आहे की आपण शिक्षणाकडेच लक्ष देऊन इतर गोष्टी संयमाने आटोक्यात आणाव्यात. मुलं मुली स्त्रिया पालक यांच्यापुढे आव्हान स्वीकारण्याची जबाबदारी आहे. या गंभीर समस्यांना सर्वांनी सजग राहण्याची स्थिती निर्माण झाली आहे.
