स्वप्नापलिकडची एव्हरेस्ट वारी भाग – ४
दूधकोसीच्या खळाळत्या प्रवाहासोबत सुरू झालेला दुसऱ्या दिवसाचा खडतर प्रवास, ढासळलेल्या कड्यांवरील धडकी भरवणाऱ्या पाऊलवाटा, हिलरी पुलावरील थरार, जंगलातील पक्षीवैविध्य आणि तब्बल नऊ तासांच्या पायपिटीनंतर शेर्पांची राजधानी मानल्या जाणाऱ्या नामचे बाजारचे झालेले दर्शन… एव्हरेस्ट बेस कॅम्प मोहिमेच्या दुसऱ्या दिवशी निसर्ग, साहस आणि आनंदाचा अविस्मरणीय संगम अनुभवत गिर्यारोहकांनी हिमालयाच्या कुशीत आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा यशस्वीरीत्या पार केला.
कुसुमानंद ( प्रशांत सातपुते )
9403464101
खडतर, दुर्गम प्रवासाचा दुसरा दिवस..
पहाटेचे ठीक चार वाजले असतील. लख्ख जाग आली तीच मुळी घराबाहेर कोसळणाऱ्या पावसाच्या आवाजाने. हिमालयातील पहाट आणि त्यात हा पाऊस ! सकाळी साडेसहाला. आम्ही सगळे नाश्त्यासाठी खाली रेस्टॉरंटमध्ये जमलो. प्रवासाची पूर्वतयारी म्हणून गरम पाण्याने बाटल्या आणि थर्मास भरून घेतले. आज ट्रेकचा दुसरा, पण खऱ्या अर्थाने कसोटी पाहणारा दिवस होता. विश्वासू पोर्टर्सनी डफल बॅगा पाठीवर चढवल्या आणि ते आमच्या पुढे निघाले.
बाहेर हवेत कमालीची थंडी होती आणि निसर्गाने धुक्याची पांढरीशुभ्र चादर पांघरली होती. हेच धुकेलेले सौंदर्य कॅमेऱ्यात टिपून, सकाळी साडेसात वाजता आम्ही पाऊलवाटेला लागलो. आमची वाटचाल दूधकोसी नदीच्या तीरावरून सुरू झाली. वाटेच्या दोन्ही बाजूंना उत्तुंग पाईनचे वृक्ष जणू आमचे स्वागत करण्यासाठी दिमाखात रांगेत उभे होते. अवखळ, खळाळत्या दूधकोसीला ओलांडण्यासाठी जागोजागी टांगते, झुलते पूल लावलेले होते.
या पुलांवरून निसर्गाचे रौद्र पण लोभस रूप पाहत, फोटो काढत आमची पावले वर-वर पडत होती. वाटेत मध्येच एक कडा ढासळलेला होता. केवळ एकाच व्यक्तीला कसाबसा पुढे जाता येईल, अशी चिंचोळी आणि खडतर वाट समोर आली. जराही बेसावध राहिल्यास थेट खाली धावणाऱ्या दूधकोसीच्या अंगावर पडण्याची भीती ! काळजाचा ठोका चुकवणारा तो प्रसंग होता, पण आम्ही सावधपणे तो टप्पा पार केला.
गर्द वनराजीतून चालताना पावश्याची ‘पेर्ते व्हा..’ अशी घाई सुरू होती. तेवढ्यात हिरव्या पानांच्या आडोशातून पांढरे-तपकिरी पट्टे असणारी एक देखणी शेपूट दिसली तो निसर्गाचा जादूगार ‘टकाचोर’ (Tree pie) होता. स्थानिक केसाळ श्वानही आमच्या प्रेमात पडले होते, ते लाडाने आमच्या मागोमाग येत मध्येच जवळ बसत होते. मध्येच याक आणि गाईंचा कळप रस्ता अडवून उभा राहायचा. चालून थकलो की पाणी पिण्याच्या बहाण्याने चिक्की, ड्रायफ्रूटचे लाडू आणि चिरमुऱ्याच्या लाडूंचा आस्वाद घेतला जात होता. उन्हं वर येताच हवेतील उष्मा वाढला. थंडी गायब होऊन अंगातून घामाच्या धारा वाहू लागल्या. जॅकेट, टी-शर्ट काढून मी ट्रेक सुरू ठेवला. अशाही परिस्थितीत आमचे ‘फोटोसेशन’ हे जणू काही अनिवार्य शास्त्र असल्यासारखे अविरत सुरूच होते !
वाटेत बटाट्याची लालसर फुले डोकावणारी हिरवीगार शेती मनाला सुखावत होती. एका भल्या मोठ्या खडकाच्या आडोशाने निसर्गतःच एक शांत, थंडगार गुहा तयार झाली होती; तिथला गारवा सुखावून गेला. पुढे एका ठिकाणी स्थानिक कारागीर दगड घडवून ‘टी हाऊस’चे बांधकाम करत होते. विशेष म्हणजे, या दगडी बांधकामात सिमेंट किंवा वाळूचा लवलेशही नव्हता! निसर्गातील छोटे खडक आणि खडी-कपरी यांच्या साहाय्यानेच ते दगड एकमेकांत घट्ट सांधले जात होते.
पुढे चालताना लालभडक ‘ऱ्होडोडेंड्रॉन’ (बुरांश) ची फुले मनाला भुरळ पाडत होती. त्यांचा मकरंद चाखण्यासाठी ‘रुफस सिबीया’ पक्षी इकडून तिकडे बागडत होता. ओहोळाच्या पाण्यावर ‘जल थिरथिरा’ (Water Redstart) ‘राखाडी जलथिरथिरा’ आपली हजेरी लावून होते, तर सातभाई आपल्याच नादात किडे शोधत उड्या मारत होते. लांब दांडक्यावर खालून वरच्या दिशेने उमललेली, घंटेच्या आकाराची गुलाबी ‘फॉक्सग्लोव्हज’ची फुले या दगड-धोंड्यांच्या वाटेवर मनाला उभारी देत होती.
चालता चालता आम्ही नेपाळ सरकारच्या वन तथा वातावरण मंत्रालयाच्या ‘सागरमाथा राष्ट्रीय उद्यान’ कार्यालयाच्या जोरसेल्ले तिकीट काउंटरजवळ पोहोचलो. प्रवेशद्वारावर एक आठवणीचा फोटो काढून आम्ही पुढील बेभरवशाच्या दगडी पायऱ्यांवरून मार्गक्रमण सुरू केले. चढ-उताराचा रस्ता पार करत, सलग चार तासांची पायपीट करून सकाळी साडेअकरा वाजता आम्ही एका टी हाऊसवर पोहोचलो. तिथे अतिशय स्वादिष्ट अशा गावरान चिकनवर ताव मारला. त्या जेवणाने अंगात एक नवी ऊर्जा संचारली.
जेवणानंतरचा ट्रेक अधिकच दुर्गम होता. वळण घेणारे तीव्र चढ आणि ढासळलेली पायवाट आमचा कस पाहत होती. आप्पाकाकांच्या घरच्या लाडूंनी आम्हाला खरी ताकद दिली.वाटेत अनेक परदेशी गिर्यारोहक भेटत होते. विशेष आनंद तेव्हा झाला, जेव्हा महाराष्ट्रातील ठाणे, बदलापूरचे ट्रेकर्स ‘इबीसी’ (Everest Base Camp) यशस्वी करून परतताना भेटले. पुण्याचे काही सवंगडी तर आमच्या सोबतच चढत होते.
अनेक छोटे-मोठे पूल ओलांडल्यानंतर अखेर ऐतिहासिक ‘हिलरी पूल’ नजरेत भरला. त्याच्या भव्य पार्श्वभूमीवर मनसोक्त फोटोसेशन झाले. “हा पूल ओलांडल्यावर डान्स करायचा आणि रील बनवायची,” ही नुपूरची कल्पना सर्वांनाच भावली. पुलाच्या दुसऱ्या टोकाला पोहोचताच, हातातील ट्रेकिंग पोल खांद्यावर आडवा धरून आम्ही ‘काठीनं घोंगडं घेवू द्या की रं..’ ‘गणा धाव रे..मना पाव रे..’या गाण्यावर अस्सल मराठी ठेका धरला! त्या नृत्याने शरीराचा सगळा शिणवटा एका झटक्यात पळून गेला.
पुढचा मार्ग घनदाट पाईन आणि देवदार वृक्षांच्या जंगलातून जात होता. झाडांची सावली असली, तरी जेवणानंतरची तीव्र चढण असल्यामुळे जीव चांगलाच दमू लागला होता. नदीपात्रातील दगडावर ‘व्हाईट कॅप्ड रेडस्टार्ट’ (पांढऱ्या मुकुटाचा तांबट) ‘श्वेतशीर्ष’ शिकारीसाठी दबा धरून बसलेला दिसला. पुढे जाताच अचानक धष्टपुष्ट कावळ्यांचा कर्कश आवाज कानी पडू लागला. कावळे दिसले की वस्ती जवळ आली समजावी! निरखून पाहिले तर त्या कावळ्यांची चोच लाल होती. तो कावळा प्रजातीतील ‘कस्तूर’ (Chough) पक्षी होता.
अखेर… समोर ‘नामचे’चे स्वागतद्वार दिसले ! ते पाहताच मनात आनंदाची लहर उठली आणि थकवा कुठल्या कुठे पळून गेला. आज तब्बल ९ तासांत जवळपास साडेचौदा किलोमीटरचे अंतर आम्ही पार केले होते. आजच्या ट्रेकने आमचा घाम काढला. आमची कसोटी घेतली. पण, निसर्गाच्या अद्भुत खजिन्याचे दर्शन घडवत आम्हाला सुखरूप ‘नामचे’च्या कुशीत आणून सोडले.
हिलरी पूल अन् नामचेतील लाल चोचीचा कस्तूर
ट्रेकच्या दुसऱ्या दिवशी 2610 मीटरवर असणाऱ्या #फाकडिंग येथून ‘नामचे’कडे येताना, दूधकोसी नदीच्या काठा-काठाने आम्ही सर्वजण निघालो होतो. या खळाळत्या नदीवर एकूण चार झुलते पूल लागले. परंतु, सर्वात शेवटचा हिलरी पूल हा लक्षात राहणारा ठरला. हिलरीसस्पेंशनब्रिज #hillarysuspensionBridge हा अत्यंत प्रसिद्ध आणि थरारक झुलता पूल आहे.
माउंट एव्हरेस्टवर सर्वात आधी पाऊल ठेवणारे न्यूझीलंडचे महान गिर्यारोहक सर एडमंड हिलरी यांच्या स्मरणार्थ आणि सन्मानार्थ या पुलाचे नामकरण करण्यात आले आहे. सर एडमंड हिलरी यांनी या भागातील स्थानिक शेर्पा समुदायाच्या विकासासाठी आणि येथील पायाभूत सुविधा सुधारण्यासाठी मोठे योगदान दिले होते.हा पूल नेपाळच्या सागरमाथा राष्ट्रीय उद्यानात लारजा दोभान या ठिकाणी आहे. आम्ही जेव्हा #फाकडिंग #Phakding कडून शेर्पांची राजधानी मानल्या जाणाऱ्या #नामचेबाजार #NamcheBazaar कडे निघालो, तेव्हा लागणारा हा शेवटचा आणि सर्वात महत्त्वाचा पूल आहे. या पुलाला ओलांडल्यानंतरच खऱ्या अर्थाने नामचे बाजारची मुख्य चढण सुरू होते.
हा पूल #दूधकोशी #DudhKoshi या वेगवान वाहणाऱ्या बर्फाळ नदीपासून सुमारे १३५ मीटर (४४३ फूट) उंचीवर टांगलेला आहे. खाली वाहणाऱ्या नदीचे रौद्र खळाखते रूप आणि प्रचंड आवाज यामुळे हा पूल ओलांडणे अत्यंत थरारक ठरतो. या पुलाची लांबी साधारणपणे ७० मीटर आहे. येथे दोन पूल पाहायला मिळतात. जुना पूल खालच्या बाजूला आहे, तर सुरक्षेच्या कारणास्तव त्याच्यावर नवीन व अधिक उंचीवर असणारा सध्याचा आधुनिक पूल बांधण्यात आला आहे.
बौद्ध संस्कृतीतील अत्यंत रंगीबेरंगी #लुंगता’ #prayerflags म्हणजेच #प्रार्थना ध्वजांनी आणि #खादा #बौध्द स्कार्फ ने सजवलेला असतो. वाऱ्याच्या वेगाने हलणारे हे ध्वज संपूर्ण वातावरणात एक अध्यात्मिक आणि सकारात्मक ऊर्जा निर्माण करतात. हा पूल केवळ ट्रेकर्ससाठीच नाही, तर स्थानिक शेर्पा नागरिक, सामान वाहून नेणारे ‘याक’ (Yaks), खेचरे आणि पोर्टर्स यांच्यासाठी जीवनवाहिनी आहे. हिमालयातील दुर्गम भागात अन्नधान्य आणि इतर जीवनावश्यक वस्तू पोहोचवण्यासाठी या पुलाचा वापर केला जातो.
एव्हरेस्टबेसकॅम्प ट्रेक करणाऱ्या प्रत्येक #गिर्यारोहक आणि #पर्यटकासाठी या पुलावरून चालणे आणि छबी टिपणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव असतो. पुलाच्या मध्यभागातून आजूबाजूच्या विस्तीर्ण दऱ्या आणि हिमालयाच्या बर्फाच्छादित शिखरांचे विहंगम दृश्य दिसते. वेगवान वाऱ्यामुळे जेव्हा पूल हलतो, तेव्हा ट्रेकर्सच्या अंगावर काटा आल्याशिवाय राहत नाही.
आम्ही सर्वांनी हा खतरनाक, जबरदस्त आणि निसर्गाचा मनस्वी आनंद-अनुभुती घेत पूल पार केला. काहीजणांनी दौड पूर्ण करण्याचा आनंद घेतला. 2783 कॕलरी जाळून 14.26 किमीचे अंतर कापून 3340 मी उंचीवर असणाऱ्या नामचे बाजारमध्ये पोहचलो.
नामचेबाजार हे नेपाळमधील खुंबू भागात सुमारे ३,४४० मीटर (११,२८६ फूट) उंचीवर वसलेले एक अतिशय प्रसिद्ध ठिकाण आहे. नामचे हे हिमालयाचे प्रवेश द्वार समजले जाते. पूर्वी येथून खूप मोठा बाजार चालायचा. त्यामुळेच ‘नामचे’ हे गाव सोबत ‘बाजार’ लागून प्रसिध्द पावले. या उंचीवर आणि थंड हवामानात तांबड्या चोचीचा कस्तूर (Red-billed Chough) खूप मोठ्या संख्येने दिसत होते.
नामचे आणि एव्हरेस्ट ट्रेकवरील स्थानिक शेरपा लोक या पक्ष्यांना खूप पवित्र आणि शुभ मानतात. ते या पक्ष्यांना त्रास देत नाहीत, त्यामुळे हे पक्षी माणसांच्या खूप जवळ येतात. नामचे येथील हॉटेल्सच्या छतांवर किंवा लाकडी दांड्यांवर हे पक्षी सहज बसलेले पाहायला मिळाले. हे पक्षी हिमालयातील अत्यंत कमी प्राणवायू असलेल्या हवेतही अगदी ५,००० ते ६,००० मीटर उंचीवरही सहज उडू शकतात. त्यांच्या पंखांची रचना त्यांना डोंगराच्या तीव्र हवेच्या प्रवाहात उत्कृष्ट नियंत्रण देते.
हिवाळ्यात जेव्हा नामचे आणि आसपासच्या परिसरात बर्फ पडतो, तेव्हा हे पक्षी आपल्या लांब लाल चोचीने बर्फ पोखरून खाली दडलेले कीटक आणि अन्न शोधून काढतात. तसेच ट्रेकर्सनी टाकलेले अन्नकण शोधण्यातही ते पटाईत असतात.
