तो ज्ञानियांचा बापु । देखणेयांचे दिठीचा दीपु ।
जया दादुलयाचा संकल्पु । विश्व रची ।। १०८ ।। ज्ञानेश्वरी अध्याय सहावा
ओवीचा अर्थ – जो श्रीकृष्ण ज्ञानी लोकांत श्रेष्ठ आहे, सर्व पाहणाऱ्यांच्या दृष्टीचा जो प्रकाशक आहे व ज्या समर्थाचा संकल्प विश्वाची उभारणी करतो.
तो ज्ञानियांचा बापु – तो (श्रीकृष्ण) ज्ञानी लोकांचा आधारस्तंभ, प्रणेता.
देखणेयांचे दिठीचा दीपु – जो सर्व पाहणाऱ्यांच्या (जग पाहणाऱ्या ज्ञानींनाही) दृष्टीचा दीप (प्रकाश) आहे.
जया दादुलयाचा संकल्पु विश्व रची – ज्याच्या दैवी संकल्पाने (ईश्वराच्या इच्छेने) हे संपूर्ण विश्व निर्माण झालं.
या ओवीत संत ज्ञानेश्वर श्रीकृष्णाची अत्युच्च स्तुती करत आहेत. तो फक्त एक अवतार नव्हे, तर समस्त ज्ञानाचा स्रोत आहे.
“ज्ञानियांचा बापु” या शब्दात श्रीकृष्णाला केवळ ज्ञानी नव्हे, तर ज्ञानस्वरूप, ज्ञानाचा जन्मदाता मानलं आहे. ज्ञानी लोकांचा तो “बाप” म्हणजेच मूळ आहे.
“देखणेयांचे दिठीचा दीपु” – जे ज्ञानी आहेत, तेही या विश्वातलं तत्त्व ‘दिसणं’ (दृष्टीनं जाणणं) श्रीकृष्णाच्या प्रकाशामुळेच शक्य आहे. तो “दृष्टीचा दीप” आहे, ज्यामुळे आपण सत्य, ब्रह्म, आत्मा यांचं दर्शन करू शकतो. श्रीकृष्ण हे केवळ मार्गदर्शक नाहीत, तर पाहण्याची शक्ती देणारे आहेत.
“जया दादुलयाचा संकल्पु विश्व रची” – हे विश्व श्रीकृष्णाच्या संकल्पाने तयार झालं आहे. “दादुला” म्हणजे सर्वशक्तिमान परमेश्वर. त्याच्या एका इच्छेने संपूर्ण सृष्टीचा पसारा उभा राहिला.
या ओवीत आपल्याला एक महत्त्वाचा आध्यात्मिक दृष्टिकोन मिळतो — ज्ञान हे अंतर्गत जागृतीचं मूलस्थान आहे, आणि ते फक्त वाचनातून किंवा अभ्यासातून मिळत नाही, तर एका दैवी शक्तीच्या कृपेनेच प्रकट होतं.
श्रीकृष्ण हे फक्त एक ऐतिहासिक पात्र नाहीत, तर दिव्य चेतनेचं प्रतीक आहेत. ते ज्ञानाला जन्म देतात, तेच आपल्या अंतःकरणातील अंधार दूर करून प्रकाश देतात, आणि तेच संपूर्ण विश्वाची संकल्पना ठेवतात.
आजच्या काळात, हा संदेश सांगतो की खरं ज्ञान फक्त माहिती नसून आत्मदृष्टी आहे — जेव्हा आपण स्वतःला, इतरांना, आणि सृष्टीला एका दैवी प्रकाशात पाहायला शिकतो.
एक साधकासाठी संदेश:
जर तुम्ही आत्मज्ञान, जीवनाचा खरा अर्थ, किंवा ब्रह्मतत्त्व जाणून घ्यायचं ठरवलं असेल, तर त्या प्रकाशाचा स्रोत म्हणजे श्रीकृष्ण — ज्याने हे विश्व निर्माण केलं, आणि जो आपल्याला सत्यदर्शन घडवतो.
